Windows операциялық жүйесі. Негізгі объектілер. Сілтеуіш (Проводник) программасы

Диаграммаларды редакциялау диаграмма облысының контекстік мәзіріндегі немесе диаграмма обылысын белгілегенде ғана программа терезесінің жоғарғы мәзірәнде пайда болатын Диаграмма опциясының командалары арқылы жүргізіледі. Диаграммаларды редакциялауға:

• Диаграмма типі мен форматын өзгерту;
• Бастапқы берілген мәліметерді өзгерту, яғни:

1. Диаграмма тұрғызу үшін пайдаланылған ұяшықтар диапазонын өзгерту;

2. қатарлардың (ряды) бағыты мен атын өзгерту;
3. Х осі үшін (для подписей оси Х) қолданылған мәліметтерді өзгерту;
4. Диаграмма параметрлерін (заголовки, оси, линии сетки, легенду, подписи данных) өзгерту;
5. Диаграмманың жұмыстық беттегі орналасуын және т. б. өзгерту жатады.
1. жаттығу: y=cos²(2x)sin(x)+e^-x│x│ функциясының графигін, х   аралығында 0,1 қадаммен тұрғызу.

 

                                  

 

1. Жұмыстық бетте (Лист1) 5-суреттегідей кесте құрыңыз;
2.    В3 ұяшыққа =cos(2*A3)^2*sin(A3)+exp(-3)*ABS(A3), формуласын енгізіп , бұл формуланы қалған ұяшықтарға Толтыру маркерін пайдаланып көшіріңіз;
3. Функция мәндерін (У-тің мәндері) белгілеп алып Диаграмма шеберін іске қосыңыз;
4. Диаграмма типін – График таңдаңыз;
5. Ряд жапсырмасындағы, Подписи оси Х жолағына курсорды орналастырып алып жұмыстық беттегі кестедан Х- тің мәндері орналасқан диапазонды белгілеңіз;
6. Диаграмма параметрлерін өз қалауыңызша өзгертіңіз;
7. Диаграмманы өзіңіз жұмыс жасап отырған бетке ( в данном листе) орналастырыңыз және беттің атын График функции деп өзгертіңіз.

2-жаттығу. Диаграмма тұрғызу.

 

                                               

 

1. Жұмыстық бетте (Лист2) 6-суреттегідей кесте құрыңыз;
2. Кестедағы Итого бағанында СУММ функциясын пайдаланып , оның аргументінде ұяшықтар диапазонын көрсетіп, формуланы қалған ұшықтарға көшіру арқылы қажет мәліметтерді толтырып алыңыз;
3. Осы кесте үшін екі диаграмма құрыңыз:

• Ивановтың ай сайынғы алған премияларын көрсететін дөңгелек диаграмма (Круговая диаграмма), ол үшін:

1. Қажет мәліметтер тұрған диапазонды белгілеп алыңыз;
2. Саймандар панеліндегі Диаграммы батырмасына шертіп , пайда болған терезеден Круговая типін таңдаңыз;
3. Диаграмма параметрлерін өзгертіңіз де сол бетке орналастырыңыз.

• Баған түріндегі диаграмманы (гистограмма) өзіңіз қалаған мәліметтер үшін өз бетіңізше орындап көріңіз .

4. Беттің (Лист2) атын Диаграммы деп өзгертіңіз.

Өздік жұмыс  тапсырмалары:

(Тапсырманы орындауға қажетті мәліметтер  нұсқалар бойынша төменде берілген

8-кестедан алынады)

1. Келесі функция ... графигін, берілген аралықта  0,1 қадаммен тұрғызыңыз /8-кесте, 1-тапсырма/.
2. Төмендегі қосымша кестеда /8.1 -кесте/ берілген өндіріс көрсеткіштерін пайдаланып диаграмма құрыңыз. Диаграммада ... көрсету керек болғандықтан, соған сәйкес  /8-кесте, 2- тапсырма/  типті таңдаңыз.

8.1-кесте

Шикізат өндіретін өндіріс  салаларының жылдық көрсеткіштері
Шикізат түрі	2001ж.	2002 ж.	2003 ж.
Электр энергиясы, млрд. кВт/сағ.	167	173	177
Мұнай, млн.тонна	516	399	307
Табиғи газ, млрд. м3	641	640	595
Көмір, млн. тонна	395	337	262
Темір рудсыа, млн. тонна	107	82	78
Ағаш, млн. м3	242	183	93
Балық және т.б. теңіз өнімдері , млн. тонна	8	6	4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кестеге шикізат өндірудің  орташа көрсеткішін және ең жоғарғы,

ең төменгі көрсеткіштерді анықтайтын  бағандар қосыңыз.

8-кесте                              

Нұсқа №	1 - тапсырма	2- тапсырма
1	x ;	Уақыт бойынша өзгерісті және шикізат  түрлері бойынша көрсеткіштер арасындағы  қатынасты
2	y=	Шикізаттың әрбір түрі жалпы  өнімнің қанша бөлігін алатынын  (2003 жылғы)
3	y=	Әрбір жылғы мұнай өндіру көрсеткішін
4	y=	Әрбір жылғы көмір өндіру көрсеткішін

 

 

Бақылау сұрақтары:

 

1. Excel кестелық процессорында функцияларды қандай тәсілдермен енгізуге болады?
2. Функциялардың қандай категорияларын білесіз?
3. Статистикалық функциялардың қызметі қандай?
4. Диаграмманы қалай тұрғызуға болады ?
5. Диаграмманы редакциялауға не жатады?

 

 

ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС № 9

Тақырыбы: «Логикалық функциялар. Екі және үш шартқа тәуелді функциялардың графигін тұрғызу»

 

Мақсаты: Бірнеше шартқа тәуелді функцияның графигін тұрғызуға  үйрету.

Негізгі түсініктер:

Логикалық функциялар қандай да болмасын бір шартқа тәуелді  есептеулер жүргізуде қолданылады. Шарттарды көрсету үшін Excel программасында салыстыру амалдарының  “ =”, “>”, “<”, “<>” (тең емес), “>=” (үлкен немесе тең), “<= “ (кіші немесе тең) белгілері пайдаланылады.

ЕСЛИ(лог_выражение; значение_если_истина; значение_если_ложь) функциясы, функция аргументіндегі логикалық өрнек (лог_выражение) ақиқат мәнге ие болғанда, аргументтегі бірінші мәнді (значение_если_истина) , ал қарсы жағдайда екінші мәнді (значение_если_ложь) береді. Мұндағы,

лог_выражение – бұл нәтижесі, екінің бірі, яғни не АҚИҚАТ немесе ЖАЛҒАН болатын логикалық өрнек.

значение_если_истина – бұл  лог_выражение АҚИҚАТ  болғандағы мән, егер осы жағдайда функцияның жазылуында бұл аргумент (значение_если_истина) түсіп қалған болса , онда функцияның мәні де АҚИҚАТ болады .

значение_если_ложь – бұл  лог_выражение ЖАЛҒАН  болғандағы мән, егер осы жағдайда функцияның жазылуында бұл аргумент (значение_если_ложь) түсіп қалған болса , онда функцияның мәні де ЖАЛҒАН  болады .

Мысалы: B1 ұяшыққа =ЕСЛИ(A1<20000; 12; 15) формуласы жазылған. Егер A1 ұяшығына 30000 саны енгізілетін болса, онда нәтижесінде B1 ұяшықта  15 саны шығады, себебі 30000<20000 шарт ЖАЛҒАН болып тұр.

  И, ИЛИ функциялары күрделі шарттарды жазу үшін қолданылады:

И(логическое_выражение1; логическое_выражение2;....) - АҚИҚАТ мән қабылдайды егер барлық аргументтер сәйкесінше АҚИҚАТ болса, ал қалған жағдайлардың бәрінде  ЖАЛҒАН болады.

ИЛИ(логическое_выражение1; логическое_выражение2;...) - АҚИҚАТ мән қабылдайды егер ең болмағанда бір аргумент АҚИҚАТ болса, ал қалған жағдайлардың бәрінде  ЖАЛҒАН болады.

Мысалы: Егер A1 ұяшығына [1, 4] аралықтағы сандардың бірін жазғанда В1 ұяшығындағы =ЕСЛИ (И(A1>=1;A1=<4);15;18) - өрнегінің мәні 15-ке тең болады, ал қалған жағдайда 18 болады.

ЕСЛИ немесе т. б. функцияларды аргумент ретінде  қайталап қолдану арқылы күрделі шарттар жасалады. Мысалы:

=ЕСЛИ (A1<20000; 12; ЕСЛИ (A1<40000; 15; 18)) формуласы бойынша,   егер A1< 20000 болса, онда нәтиже 12 тең, қарсы жағдайда келесі тұрған  A1<40000 шарты тексеріледі, бұл шарт ақиқат болған жағдайда формула нәтижесі 15, ал жалған болғанда  формула нәтижесі 18 болады.

 

1-жаттығу. Электрондық кестеда студенттердің пән бойынша үлгірімі процентпен берілген. Үлгірім 45% кем болса студент аттестациядан өтпеген болып есептеледі. Студенттің аттестациядан өтке-өтпегенін формула көмегімен анықтаңыз.

1. Excel программасында Работа3 деген атпен жаңа құжат құрыңыз .
2. Құжаттың бірінші жұмыстық бетін (Лист1) Задание 1 деп өзгертіңіз.
3. Кестені 7- суреттегідей толтырыңыз.

 

                7-сурет

4. Студенттің аттестациядан өткен- өтпегенін тексеру үшін:
• С3 ұяшығы белгіленеді. Вставка→Функция командасы орындалады. Пайда болған терезеден Логические категориясындағы, ЕСЛИ функциясын таңдайсыз.
• Әрі қарай ЕСЛИ функциясының терезесіндегі Логическое выражение тұсына В3 ұяшықтағы мәнді , 45% салыстыратын шартты: В3>=45%                                         түрінде жазамыз. Шартқа сәйкес:
• Значение если_истина тұсына: «аттестован» жазылады;
• Значение если_ложь тұсына : «не аттестован» жазылады;
• ОК басылады;

7.  Осы формула қалған ұяшықтарға көшіріледі.

 

2 -жаттығу. Аттестация   3 пән бойынша өтті. Студенттің барлық 3 пән бойынша аттестациялық үлгірімін текскру қажет .

1. Құжатыңыздағы келесі жұмыстық бетті (Лист2) Задание2 деп өзгертіңіз;
2. Кестені 8- суреттегідей толтырыңыз;

                            8- сурет

 

3. Сан мәндерін процентпен жазыңыз, ол үшін :
• В3:D7 диапазон белгіленеді, диапазонның контекстік мәзірінен Формат ячеек командасы орындалады. Пайда болған терезенің Числа тізімінен Процентный форматы таңдалынады, Число десятичных знаков тұсына 0 жазылады;
4. Е3 ұяшығында ЕСЛИ функциясы шақырылады;
5. Формулалар жолының сол жағындағы

белгісіне шертіледі;                                                                           

6. Пайда болған тізімнен Другие функции таңддалынып, Логические категориясындаығы  И функциясы белгіленеді;
7. И функциясының терезесіндегі Логическое_значение1: B3>=45%, Логическое_значение2: C3>=45%, Логическое_значение3: D3>=45% түрінде толтырылады;
8. формулалар жолындағы ЕСЛИ  шертіледі ;
• Значение если_истина тұсына: «аттестован» жазылады;
• Значение если_ложь тұсына : «не аттестован» жазылады;
9. ОК басылады;
10. Формула қалған ұяшықтарға жазылады.

 

3-жаттығу. Екі шартқа тәуелді функцияның графигін берілген аралықта  0,2 қадаммен салыңыз.  

 

 

 

 

 

1. Үшінші жұмыстық бетті (Лист3) Задание 3 деп өзгертіңіз;
2. А бағанға екінші жолдан бастап (А2 ұяшықтан бастап ) х- тің [-1; 1] аралығындағы мәндерін 0,2 қадаммен орналастырыңыз;
3. В2 ұяшыққа келесі,

   =Если(А2<=0; (1+2*A2^2-sin(A2)^2)^(1/2); (2+A2)/(2+EXP(-0.1*A2))^(1/3)) формуланы Мастер функции көмегімен жазыңыз;

4. Қалған ұяшықтарға формуланы автоматты түрде көшіріңіз;
5. Функция графигін тұрғызыңыз.

Өздік жұмыс  тапсырмалары:

(Тапсырманы орындауға қажетті  мәліметтер  нұсқалар бойынша төменде берілген

9-кестедан алынады)

 

3. Келесі функция ... графигін, берілген аралықта  0,2 қадаммен тұрғызыңыз /9-кесте, 1-тапсырма/.
4. Берілген сөз есепті ... Excel программасының логикалық функцияларын пайдаланып шығарыңыз /9-кесте , 2-тапсырма/.

 

9-кесте

№ вар	х жатқан аралық		1 -тапсырма	2 - тапсырма
1				ax2+bx+c=0 түріндегі квадрат теңдеудің дискриминантын D= b2-4ac … тауып және ЕСЛИ функциясын қолдана отырып теңдеудің нақты түбірлерінің санын табыңыз. (Егер D>0, екі түбір бар)
2				Фермадағы жасы 6 айдан 8 айға дейінгі қояндар салмағы 7 кг- нан аспауы керек, егер асып кетсе қояндарға берілетін витаминнің тәуліктік концентрация мөлшері 125 г. азайтылады. Қояндардың саны , жасы және салмағы белгілі деп есептеп осы айдағы концентрация мөлшерінің қаншаға азайтылатынын есептеңіз.
3				Фирмадағы 5 қызметкердің әрқайсысы  фирма орындап жатырған екі проектінің біреуіне ғана қатыса алады. Бірінші проект бойынша жалақыға 0,25% үстеме, ал екінші проект бойынша жалақыға 0,50% үстеме қосылады. Қызметкерлер жалақысын есептеуде ЕСЛИ функциясын қолданыңыз.
4				Фирмадағы 5 қызметкердің еңбек стаждарын әртүрлі деп алып, олардың жалақыларын есептеңіз. Жалақыға  қызметкердің еңбек стажына қарай: 1-4 жылға 15% үстеме, 5-10 жылға 30 % үстеме, 10 жылдан асқандарға 50%  үстеме қосылады. Қызметкерлер жалақысын есептеуде  логикалық функцияларды  қолданыңыз
5				Дүкен заттары жеңілдетілген бағамен  сатылып жатыр: саудасы 50 000 теңгеден асқан алушыға 5% , 1000 000 асса - 10 %,  2000 000 асса- 20% жеңілдік жасалады.  Сатып  алушының нақты төлейтін ақшасын логикалық функцияларды  қолданып есептеңіз.