Қыналар. Қыналардың 20 мыңнан астам түрлері белгілі

Жер бетіндегі барлық өсімдіктер су алмасу ерекшеліктеріне лайық екі негізгі топқа бөледі. Пойкилогидридті өсімдіктерге су алмасу процесін ырықты реттей алмайтын түрлер жатады. Олар айтарлықтай судың булануын тежейтін анатомиялық ерекшеліктері болмайды. Оларда судың сіңуіне және бөлінуіне ешқандай кедергі жоқ, транспирациясы жай булану сияқты. Бұларға жер бетінде өсетін балдырлар, саңырауқұлақтар, қыналар, кейбір мүктер, сондай-ақ кейбір споралы, жұқа жапырақты папортниктер жатады. Бұл өсімдіктердің жапырақтары ауа құрғақтылығына дейінн кеуіп қалып, ылғалдылығынан кейін өз қалпына қайтып келеді.                                                     Гомогидридтілерге жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің басым көпшілігі жатады. Олар суды үнемдірек пайдалануға айналған түрліше ерекшеліктер қалыптасқан. Олардың клетка қабаттарында су өткізбейтін заттар – суберин, кутин көбірек, жапырақтарының кутикуласы жақсы жетілген. Өсіп – өнетін орталарына және бейімдеушілік белгілеріне қарап жер бетіндегі өсімдіктер гигрофиттер, мезофитттер және ксерофиттер деген үш топқа бөлінеді.

Ксерофиттер. Бұл топқа қуаңшылық аймақтарда өсіп – өнетін, топырақ ауадағы су тапшылығына төзімді өсімдіктер жатады. Олар онтогенездңк даму процесінде ауа мен топырақ қуаңшылығына бейімделеді: жер үстілік органдарының суды буландыратын ауданы өте аз. Әдетте өте қысқа, жапырақтары майда, тікенек, көбісінің кутикуласы жаксы жетілген. Сыртқы морфологиялық, анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты ксерофиттерді П.А. Генкель томендегідей топтпрға бөледі: эуксерофиттер, гемиксерофиттер, пойкилоксерофиттер және суккуленттер. 1) эуксерофиттер – ыстыққа төзімді және бойындағы суды едәуір жоғалтса да, тіршілігін жоймайтын өсімдіктер (мыс., жусандар); 2) гемиксерофиттер– ұзақ құрғақшылыққа шыдай алмайтын болғандықтан тамырларын өте тереңге, жер асты суларына дейін жеткізетін өсімдіктер (мыс., сәлбен, жантақ;) 3) пойкилоксерофиттер – су тапшылығына байланысты тіршілігін уақытша тежей тұратын, анабиозға ауысатын өсімдіктер (мыс., мүктер);4) суккуленттер - жапырақтары немесе сабақтары ет жеңді, ішкі ұлпалары қалың – жұмсақ, өте сулы өсәмдіктер

Пойкилоксерофиттер , Қуаңшылыққа төзімді су алмасуының  реттелу жағынан пойкилогидридтілерге жататын өсімдіктер. Көп уақытқа құрғақ  күйде болса да тіршілікке қабілетін  жоймайды. Бұл топқа  қыналарды жатқызуға болады.                                                                                                                                                                                                                                                                         Қыналар. Қыналардың 20 мыңнан астам түрлері белгілі.                                                                                Құрылысы . Бұл комплексті симбиотикалық  организмдер. Олар екі компоненттен  балдырдан және  саңырауқулақтан  тұрады . Балдырлар организмнің  өміріне қажетті  углеводтарды  синтездейді, олар  талломда лихенин  түрінде жинақталады. Ал саңырауқұлақтың гифалары организмге қажетті суды өз бойына сіңіреді және тұрақтандырады.                                                                                                                                                                                                                                                                Қыналардың талломы саңырауқұлақтың  матасқан гифалаларынан және олардың арасында орналасқан  жасыл немесе көк –жасыл балдырлардан тұрады . Талломның екі түрі болады: гомомерлі және гетеромерлі. Гомомерлі таллом ертеректе пайда болған және құрылысы  қарапайым болып келеді. Мұндай талломды балдырлардың клеткалары белгілі бір жүйеде орналаспайды немесе олар талломның барлық жерлерінде біркелкі таралған болады. Гетеромерлі талломда балдырлар мен саңыраулықтардың гифалары біркелкі орналаспайды. Талломның бір жерлерінде балдырлар басым болса, екінші бір жерде саңырауқұлақтың гифалары басым болады. Талломның балдырлар басым болып келетін қабатын гонидиалды қабат деп атайды. А. С. Фомицин мен О.В. Баранецкий (1867) көрсеткендей қынадан бөліп алған балдырлардың өз бетімен жеке өсетін балдырдан айырмасы болмайды. Қыналардың өзін құрайтын компоненттерінде симбиоз түзбей тұрған уақытта бола бермейтін биологиялық ерекшеліктері болады. Мыс: қыналар балдырлар мен саңырауқұлақтар өспейтін жерде өсе алады. Қыналар тіптен әйнектің және металдың беттерінде де өсе алады. Олардың алуан түрлі формаларын жартастардан, топырақтың бетінен, ағаштың  діңдерінен кездестіруге болады. Әсіресе олар тундрада көптеген територияны алып жатады. Қыналардың талломы субстраттың ішіне енбей оның бетінде жатады. Қыналар узақ уақыт бойы сусыз өмір сүре алады. Бірақ осы кездерде олардың тіршілігі (мыс, фотосинтез процесі)  толтайды. Таллом өте жай өседі. Оның түсі сұр, қоңыр, көк, кызғыштау, сары, ашық-сары немесе қара болып келеді. Қыналардың бояуы олардың ерекше пигменттеріне, бездерінен шығатын тұздарға, әр түрлі қышқылдардың құрамына және концентрациясына байланысты болады. Жалпы қыналардағы қышқылдардың саны 230-ға жетеді.                                                    Талломдарының формасына қарай қыналарды негізінен үш түрлі морфологиялық типке бөледі: қаспақты, жапырақты жіне бұталы. Олардың араларында аралас формалары болады. Қаспақты қыналардың талломы жастастарда, ағаштардың қабығында, топырақтың бетінде қабыршақтанып тұрады. Мұндай қыналардың субстратқа тығыз бекініп тұратындығы сонша, оларды бүлдірмей алудың мүмкіндігі жоқ. Жапырақты таллома жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің жапырақ тақтасы секілді болып  келеді. Олар топыраққа немесе ағаштың діңіне ризиналары арқылы бекініп тұрады. Ал ризиналар шашақтанып топтасқан гифалардан тұрады. Бұталы қыналардың талломы биіктігі 12-15 см болатын жан-жақа тарамдалған бұта типтес болады.