Қазақстан Республикасының салық жүйесінің экономикалық мәні және маңызы

 Қортынды 

 «Ауылшаруашылық   тауар өндірушілерге салынатын салықтың  ерекшеліктері» тақырыбына жазылған дипломдық жұмысты қорытындылай келе, келесідей тұжырым жасауға болады:

 Қазақстанда шағын кәсіпкерлік жүйесін қалыптастыру әлі жүріп жатыр. Бүгінгі күні шағын және орта кәсіпкерлік көптеген қиыншылықтарды бастан кешіріп отырғанына қарамастан, экономиканың серпінді дамып келе жатқан бөлігі қазірдің өзінде шағын кәсіпкерлік Қазақстанның бүгінгі экономикасында лайықты орын алады. Дипломдық жұмыстың объектісі болып отырған «Нил» ЖШС-гі. Шағын кәсіпкерлікті дамытуға және мемлекеттік қолдауға бағытталған шаралардың бірі болып мемлекеттің салық саясаты табылады. Бәріміз білетіндей, 2001 жылдың 16 маусымында ҚР-ның жаңа Салық Кодексі қабылданды. Осы Кодекстегі ең басты жаңалық – бұл «Шағын бизнес субъектілері үшін АСР». АСР шағын бизнес субъектілері үшін әлеуметтік салық және корпоративтік немесе жеке табыс салықтарын есептеу мен төлеудің және олар бойынша салық есептілігінің оңайлатылған тәртібін бекітеді. Шағын бизнес субъекктілеріне арналған осы АСР бұрын әрекет еткен салық заңдылығымен салыстырғанда біршама тиімділігін көрсетті. Бұл «шығындар есебін» жүргізуден бас тарту, кәсіпкерлік қызметтің ашық дамуы мен жалдамалы еңбекті заңдастыруда кедергілердің болмауы, салық салу объектісін анықтау және салықтық міндеттемелерді есептеудегі қарапайымдылық.

       Алайда, монетаның екі жағы болатыны белгілі. Сол сияқты уақыт өтуімен бұл  режимнің кемшіліктері де байқалып отыр. Кемшілік, атап айтқанда, бір жолғы  талонға байланысты туындайтын түсініксіздіктер салдарынан болып отыр. Сонымен қатар, кәсіпкерлер патент жүйесінің де іс-әрекет аясын тарылтып жібергеніне шағымданады. Сондықтан да кәсіпкерлерге салық салу жүйесі әлі де жетілмегендігі салдарынан, олардың «көлеңкеге» кетуі жанға бататын проблема болып отыр. Жеке кәсіпкерлер үшін мүлікке салықтың жоғары ставкасы да салық жүйесінің 1 кемшілігі болып табылады. Мүлікке салықтың жоғары ставкасы (1%) шағын бизнес субъектілерін шығынды азайту мақсатымен «көлеңкеге» кетуге, яғни мүлкін кәсіпкерлікпен айналыспайтын жеке тұлға ретінде көрсетуге итермелейді. Нәтижесінде компаниялар активтері азайып, көлеңкелі мүлік көлемі көбейе түседі.

       Жоғарыда  аталған кемшіліктерді ескере отырып, шағын бизнес субъектілері үшін АСР  мәселелері бойынша кейбір ұсыныстар  жасағымыз келеді:

• біріншіден, біз Салық Кодексіне бір жолғы талонның әрекет ету мерзімін шектемеу жөнінде өзгерістер енгізіп, әрбір аймақ үшін базардағы жиындар бойынша тиімді ставкаларды жергілікті атқарушы органдар мен кәсіпкерлер қоғамдық бірліктермен келісе отырып қалыптастыруды, талондарды сату құқығын салық органдарына беруді ұсынамыз.
• екіншіден, патенттің бюджетпен есеп айырысудағы өте қарапайымдылығын ескеріп, оны қолдану аясын кеңейтуді ұсынамыз. .
• үшіншіден, жеке кәсіпкердің мүлкіне салықтың ставкасын төмендету арқылы (жеке тұлға ретінде) оның кәсіпкерлікпен айналысуына жеңілдік жасауды ұсынамыз.

 Сонымен қатар қазіргі кездегі Қазақстандағы  шағын бизнестің дамуына кедергі  келтіретін мәселелерді қарастыратын болсақ, оларға несие табу қиындығы, несиенің қымбат болуы, салықтық бақылаудағы заңсыздықтар, кәсіпкерлер білімдерінің жетіспеушілігі, құқықтарын қорғау мәселелерінің өте әлсіз жағдайда қалулары жатады.

 Аталған проблемалардың барлығы Қазақстанда  шағын бизнестің дамуына кедергі  келтіретіні анық. Осы мәселелерді шешуде жасалуы тиіс нәрселер, яғни шешу жолдары келесідей:

• ең алдымен, кәсіпкерлерге құқық қорғау сана-сезімін арттыру үшін қажетті білім беру.
• тексерудің күрделілігі мен қайта жасалуын шектейтін реттеулерді жасалуы.
• несие алу мүмкіндігінің  қамтамасыз етілуі және оның кеңінен қолданылуы.
• жұмыс орнын ашу және оны іске асыруға рұқсат алу процедурасының жеңілдетілуі.
• шағын бизнес субъектілері үшін салық салу жүйесін жетілдіру.

 Міне, осы аталған ұсыныстар ескеріліп, тиісті шаралар қолданылған жағдайда шағын бизнес субъектілеріне салық салу шын мәнісінде  тиімді болар еді. Ал, кәсіпкерлік мемлекет тұрақтылығының негізі болып қалыптасуы үшін бұндай шараларды жүзеге асыру барлық деңгейдегі мемлекеттік құрылымдарға жүктелері сөзсіз.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

    Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 

1. Қазақстан Республикасының Салық кодексі (2009 жылғы өзгерістерімен)
2. Крамаренко Н.Н. Оқулық:  Салық және салық салу.  Алматы-2008 жыл
3. Кәкімжанов З.Х. Салық саясатының дамуы - ел игілігінің кепілі //Үкімет Жаршысы  2006 жыл
4. Баймурзин Д.К. Қазақстан салық жүйесінің кейбір мәселелері. //Қаржы-қаражат. 2008 ж. №4
5. Исабеков Б.А. “Налоговое регулирование предпринимательской  деятельности”. Алматы – 2006 г.
6. Мәдиев С.Т. Кәсіпкерге салық салу: кеше және бүгін. //Бухгалтер бюллетені. 2009 ж. №36
7. Тұржанов С.А. Қазақстан Республикасының салық жүйесінің дамуының негізгі нәтижелері мен бағыттары //Қаржы менеджменті. 2009 г. №1 1 қаңтар
8. Тойғанбаев Е.Ж Салық жүйесі және оны жетілдіру.  //Қаржы қаражат 2009 ж. №2
9. Иманғожин А.Д. «Салық саясаты - өндірістің дамуына әсері»// Қаржы қаражат 2009 ж. №6
10. Үмбеталиев Ж.А. Оқулық:  Салық және салық салу.  Алматы-2006 жыл
11. Құлпыбаев С.С.  Оқулық:  Қаржы. Алматы-2006 жыл
12. «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамын дамытудың 2006-2009 жылдарға арналған тұжырымдамасы.
13. «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы 1997 ж 6 наурыз № 3398 // ҚР Президенті мен ҚР Үкіметінің Актілер жинағы.
14. Шаруашылық серіктестігі: құру, қайта ұйымдастыру, тарату. Нормативтік-құқықтық актілердің жинағы. – Алматы: Юрист, 2004   
15. Климкин С.И. Правовые формы предпринимательства в Республике Казахстан.  Алматы 2006 ж.
16. Кенжеғозин М.Б.  Экономика: Әлемдік классика 10 томдық.    4-том. Неоклассика.  Алматы:«Таймас» баспа үйі, 2006- 504 бет.
17. Дуйсенбаев К.Ш. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың мазмұны мен әдістері. Алматы, Экономика, 2005 ж

18.Кенжеғозин М.Б.  Экономика: Әлемдік классика 10 томдық.    5-том. Экономикалық өсу және бәсеке теориясы. Алматы: «Таймас» баспа үйі, 2005- 528 бет

19.  Кенжеғозин М.Б.  . Экономика: Әлемдік классика 10 томдық.    9-том. Мемлекеттік сектор, халықаралық бәсеке және менеджмент теориясы.-Алматы: «Таймас» баспа үйі, 2006- 472бет.

20.Кунентаев А.Б. Шағын кәсіпкерлікті басқару. Алматы «Білім», 2006 ж. 10-11 бет.

21.Мырзабеков С. «Шағын және орта кәсіпкерлік өндірісінің экономикалық тиімділігін арттыру» // Жаршы 2008 ж. №2.

22. Машиков А.М., Ережепов Р. Кәсіпкерлер ойларын ортаға салды.  

//Қаржы қаржат   2009 ж. ақпан № 1 (1).

23. Назарова В Л, ЖапбархановаМ С, Фурсов Д А, Фурсова С.Д. Басқару есебі: Оқулық –Алматы: Экономика,2008 ж.-298 бет.

24. Перуашев А Кәсіпкерлер ойларын ортаға салды. «Атамекен одағы» ұлттық экономикалық палатасының төрағасы  2-б., 2009 ж. қаңтары № 25 (24997).

25. Сәбден О., Тоқсанов А. «Шағын кәсіпкерлікті басқару», - Алматы: «Білім», 2002ж. 304 бет.

26. Ілиясов Қ.Қ.  Қаржы: Оқулық.-Алматы, LEM,2005.-132б

27. Міржақыпова . С.Т. « Қаржылық  есеп  » Алматы  2008 ж.

28. Скляренко В.К., Прудников В.М., «Кәсіпорын экономикасы» лекция конспекция, Алматы Инфра-М 2006жыл

29.Сергеев И.В., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы, «финансы и статистика» 2006

30. Дуйсенбаев К.Ш. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың мазмұны мен әдістері. Алматы, Экономика, 2005 ж

31.  Кадерова Н.А. Корпоративтік қаржы Алматы 2008 ж

32.  Искаков А.Т. Қаржы нарығы және делдалдары Алматы 2009 ж