Жолаушы тасымалдау бойынша курстық жұмыс

Кіріспе

«Жолаушыларды тасымалдау технологиясы  және оны  ұйымдастыру» пәні бойынша  1202063 - «Тасымалдауды  ұйымдастыру және көлік қозғалысын  басқару (автомобиль көлігі)» мамандығына  алған білімдерімді жетілдіру үшін жасалып  отырған  курстық  жоба  Қазақстан Республикасының орта кәсіптік білім берудің Мемлекеттік  жалпыға міндетті стандартына сәйкес жасалынды.

Курстық  жобада  №40 қалаішілік автобус маршрутының  жүріс жиілігін арттыру арқылы жолаушы  тасымалын жүзеге асыруды жақсарту жұмыстары жүргізілді. №40 автобус  маршрутының жетілдіру жұмыстарын қадағалай  отырып, оның кемшіліктерін  толықтырып  ұйымдастыру бойынша  экономикалық тиімділікке негізделген  жоба жасалды.

Қолданыстағы  №40 автобус маршрутына енгізілген өзгертулер мен жаңа жобалар есептеу  жұмыстары арқылы нақтыланып көрсетілді.

Көлік- халық  шаруашылығында маңызды орын алып, көптеген мақсаттар үшін жан-жақты  қолданылады. Көліксіз қоғамның және оның күш – қуатын  дамыту әсте мүмкін емес. Көлік-халық шаруашылығы мен  мәдени-әлеуметтік қарым-қатынастардың  барлық буынын өзара тығыз байланыстырып, жандандырып тұрған байланыс құралы. Сондықтан автокөлік мекемелерінің  жұмысы мен қызмет көрсету деңгейінің жоғарылауы және техникалық құрал- жабдықтары мен көліктік құрамдардың сапасының  артып, заман талабына сай болуы  мемлекеттің бақылауында болуы  керек.

Көлік және көлік қызметінің  саласын дамытудың  негізгі стратегиялық  бағыттары:

1.Көліктің  негізгі міндеті – халықты  бір жерден екінші жерге   тасымалдау мен халық шаруашылығының  қажеттіліктерін дер кезінде  толықтай әрі сапалы қызметпен  қамтамасыз ету және оның жұмысының  экономикалық тиімділігін арттыру.

2. Автокөлік  мекемелерін пайдалану тиімділігі  жоғары жылжымалы құрамдармен  және сапалы қызмет көрсету  нысандарымен жабдықтау.

3. Жол  инфроқұрылымының сапасын арттырып, жаңа техникалық құрал-жабдықтармен  жарақтандыру.

4. Көлік  қызметін ұсынушылардың арасында  нарықтық бәсекелестікті жандандыру. 

Кез-келген автокөлік мекемесі даму бағдарын негізге  ала отырып, өз жұмыстарын экономикалық тиімді жолмен ұйымдастыруға дағдылануы керек. Барлық көлік жабдықтарының  пайдалану көрсеткіштерін жақсарту үшін келесі негізгі шараларды назарда  ұстаған жөн:

• көлік құрамының техникалық жай- күйін қадағалау керек;
• жолаушы ағыны  мен жол аралығына сәйкес көлік  түрін дұрыс тандау;
• жолаушылар мен жүктерді тасымалдаудың  оңтайлы маршрутын құрастыру;
• маршрутты автобустардың бос  жүрісін және соңғы аялдамаларда бос тұру уақытын қысқарту, олардың сыйымдылығын толық пайдалану;
• тасымалдау көрсеткіштері бойынша мәліметтерді зерттеп-талдап, сараптама жасай отырып, өзгертулер мен жаңа жетілдірулер енгізу;
• қозғалыс қауіпсіздігін арттыру және қоршаған ортаға келтіретін зияндылығын төмендету;
• жүргізушілердің шеберлігін арттыру және қоғамдық  көліктердегі  қызмет көрсету шараларын жақсарту;
• жыл мезгілдері мен ауа-райының ерекшеліктеріне тәуелсіз, тұрақты тасымалмен қамтамасыз ету;

Жолаушыларды  тасымалдау көліктері қалаішілік, қаламаңдық, қалааралық және халықаралық деп  бөлінеді. Қалаішілік жолаушы тасымалдау көліктеріне халықтың қала ішіндегі қозғалысын тұрақты түрде қамтамассыз  етуге арналған көлік түрлері  жатады. Оларға автобус, трамвай, троллейбус, метро кешені және маршрутты таксилер жатады. Осылардың ішінде экономикалық тұрғыдан алғанда тиімдісі әрі жылдам қозғалысты ұйымдастыруға ыңғайлысы  және кең ауқымда пайдалануға  ең қолайлысы автобус көлігі.

Автомобильді-көліктік жұмыс екі негізгі көрсеткішпен сипатталады: тасымалдау көлемі және жолаушы  айналымы немесе жүк айналымы. Тасымалдау көлемі белгілі бір уақыт аралығында тасымалданған немесе тасымалдануы қажет жүктің шамасы немесе жолаушылар санын көрсетеді, ал жолаушы айналымы (жүк айналымы) – ол жолаушы немесе жүктерді тасымалдау бойынша көлік  жұмысының көлемі.

Автомобиль  көлігінің жолаушы айналымы немесе жүк айналымының артуы мен  оны қолдану тиімділігі жылжымалы  құрам жұмысының техникалық-пайдалану, сапалық көрсеткіштер деңгейін жақсартуды талап етеді.

Жолаушы тасымалдарын қанағаттанарлық деңгейде қамтамасыз ету үшін жолаушы ағынына  сәйкес қажетті жылжымалы құрамдармен  жабдықтап, ең тиімді жүріс кестелері  мен жол маршруттарын зерттеп - талдау арқылы дәл анықтап енгізу керек.

Жаңа  маршруттар бойынша жылжымалы құрам  қозғалысын қамтамасыз етуші тасымалдарды маршруттау бос жүрісті төмендету, жүрісті пайдалану коэффициентін  көрсетуге мүмкіндік береді, яғни, автомобильдер өнімділігін арттыруға. Бұл сонымен қатар автомобильдер  тасымалының өзіндік құнына, халық  шаруашылығындағы көліктік шығындарды азайтуға маңызды әсерін тигізеді, сонымен бірге жүргізушілердің  еңбек ақысын және тасымалдау тиімділігін  арттырады.

Халық санының  өсімі мен қаланың үлкеюі көлік  қозғалысын ұйымдастыруда көптеген мәселелер тудырады. Көше жол тораптарында көлік кептелістері пайда болып, жол-көлік оқиғалары жиілеп, адамдардың қажетті жерлерге уақытында жету мүмкіншіліктері  төмендейді. Сондықтан  көлік қозғалысына ықпал ететін  барлық жағдайларды қадағалап, статистикалық  мәліметтер негізінде кезеңдік зерттеп-талдау жұмыстарын жүргізу керек. Әрбір  маршрутты көлік қозғалыстарына бақылау жүргізіп, оның кемшіліктерін  анықтап жетілдіру шараларын  өз уақытында енгізген дұрыс.

 

1. Зерттеп - талдау бөлімі

 

1. Қолданыстағы тасымалды  ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы

 

Автокөлік қызметінің болашақтағы  дамуына жол ашатын негізгі басым  бағыттар ретінде автокөлік тасымалдарының сапасы мен тиімділігін арттыру, қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қоршаған ортаға тигізетін  зиянды әсерін азайту, автокөлік құралының  паркін жетілдіру,  міндеттері жатады. Автобустар мен тасымалды ұйымдастыру  үшін автокөлік мекемесі әр түрлі  деңгейдегі мақсаттар мен бағыттар бойынша жұмыс істейді. Олар:  көшелердің орналасуына және жол  қашықтықтарына сәйкес маршруттардың  схемасын құрастыру;  тәуліктік , сағаттық апта күндері жыл мезгілдерінің  әр түрлі ерекшеліктеріне және жолаушы  ағынының өзгерісіне сәйкес автобустардың  түрін және санын анықтау.  Жолаушы тасымалын нәтижелі ұйымдастыру үшін жолаушы және көлік ағындарына талдау жасау; машрут бойынша автобустардың қозғалысын жүйелі түрде бақылау; автобустардың жүріс кестесін жасап, тасымал сапасын жақсарту шараларын халықтың сұранысы мен заман талабына сай ұйымдастыру және жетілдіру автобустар мен жүргізушілердің жұмыс кестесін және тәртібін құрастыру.

Автокөлік паркін жетілдірудің негізгі бағыттары  болып:

• пайдалану тиімділігі жоғары жылжымалы құрамды енгізу;
• автокөлік саласында бәсекелестікті дамыту;
• жеңілдетілген несие жүйесімен қаржыландыру;
• заман талабына сай техникалық жабдықтар мен техникалық ұйымдастыру үрдістерін енгізу саналады.

Қозғалыс  жылдамдығына сәйкес белгіленетін айналым  уақыты дұрыс анықталса қозғалыстың  тұрақты болуы қамтамасыз етіледі.

Егер  айналым уақыты дұрыс анықталмаса, көп болса: жүріс жылдамдығы төмендейді; соңғы және аралық аялдамаларда автобустардың  бос тұру уақыты көбейеді; айналым  уақыты жеткіліксіз болса жүргізушілер жолаушыларды тасымалдау ережелерін бұзады. Сондықтан жылдамдықты реттеу қолданыстағы жолаушы тасымалына ұйымдастыруды  жетілдіру бойынша ұсыныстардың бірі болып табылады.

Кез келген автобус маршрутын ашпастан бұрын  пайдалану бөлімі маршруттың негізгі  төлқұжаты жеке бас кілтін, паспортын  жасайды. Ол паспортты жол бағанының  схемасы техникалық сипаттамаларымен толық көрсетіледі. Автобустар тағайындалуы, көлемі және сыймдылығы сыртқы қорабының  қабатына құрылымдық ерекшеліктерімен және басқа да белгілері бойынша  өзара топтастырылады.

Ал негізгі  қарастырылып отырған маршрут бойынша  және тағайындалуы бойынша  жалпы  қолданыстағы маршрут түріне жатады. Және маятникті маршрут  болып  келеді.  Қала  ішілік  тасымалдауға  арналған. Маршрут  сағат 6:30- да бірінші  рейске шығады. Жұмыс уақыты сағат 22:30-да аяқталады. Бір жұмыс күнінде 16 сағат  бойы  жолаушы  тасымалдайды. Оның 80% тасымалдауға кетсе. Қалғаны жолаушыларды отырғызу, рейс аралықтарында дем  алу мен жолдағы кептеліске кетеді. Маршрутта негізінен таңергеңгі, және кешкі уақыттарда жолаушы ағыны көп болады. Себебі таңертеңгісін  адамдар  жұмысқа барады,сабаққа барады, вогзалға барады, кешкісін студенттер мен қоса жұмыскерлер жұмыстан қайтады, сауда орталықтарына барады.

 

1.2 Қолданыстағы  жолаушы тасымалын  ұйымдастыруды жетілдіру бойынша ұсыныс

 

• Қалалық жолаушылар көлiгi қозғалысының қауiпсiздiгiн арттыру бағдарламасын жетілдіру;
• Қалалық жолаушылар көлiгiнiң қоршаған ортаға келеңсiз экологиялық әсерiн азайту саласындағы жобаларды дамыту;
• Қалалық қозғалысты реттеу орталықтарын құру мен жарақтандыруды;
• Бейiмделген реттеу технологияларын қолдана отырып қозғалысты автоматты реттеу жүйесiн (бағдаршамдарды) жаңғыртуды;
• Көлiк қызметтерi нарығында ашық та әдiл бәсекелестiктi қамтамасыз етудi;
• Реттеу схемаларында қалалық жолаушы көлiгiнiң басым қозғалысы үлгiлерiн iске асыруды;
• Жол қозғалысы ережелерiн бұзуды тiркеу, нөмiр белгiлерiн тану және қалаларда әрi қала маңындағы аймақтарда құқық қолдану автоматтандырылған жүйелерiн қоса алғанда, көше қозғалысын көзбен қашықтықтан шолу мониторингiнiң технологияларын енгiзудi қамтиды.
• Трамвай, троллейбус, бөлiнген автобус желiлерi, монорельстi көлiк және метро сияқты қалалық жолаушылар көлiгiнiң баламалы түрлерiн дамыту қажет.
• Барлық аялдамалар жол қозғалысына кедергі жасамайтын жерде орналасуы керек;
• Аялдамаларда жолаушының бару пунктіне дейін тез және бір ғана автобуспен жету ақпаратын алу мүмкіндігін жасау керек. Мысалы, электронды құрылғыларды енгізу;
• Автобустарда билеттік жүйені жетілдіру, билеттік жүйені автоматтандыру;
• Барлық аялдамаларда жол өтпелерінің болуы тиіс. Және жол өтпелері аялдамадан алыс болмауы қажет.
• Жолаушылардың қауіпсіз тасымалдануы үшін жолдардың сапасын жақсарту;
• Автобустарда жолаушылардың сығылыспай тасымалдануы үшін және автобустарды ұзақ уақыт күтпеуі үшін автобус интервалдарын азайту;

 

 

 

 

Кесте 1.1 Жол маршрутындағы аялдамаларының техникалық сипаттамасы

№	Аялдамалардың атауы	Жол аралықтары, км		Ерекше белгілер
		Басынан соңына дейін, м.	Аялдама аралық-тары, м.
1	Автостанция	-	-
2	13-мкр	135	135	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдер Жаяу жүргіншілерге арналған жол өткелдері і
3	Кольцевая	599	464	Мактуб сауда үйі
4	Библиотека	908	309	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
5	Горняк	1565	657	Базар
6	Ласточка	2195	630	Жол қиылысы
7	Спортак	2993	798	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
8	ДКГ	3577	584	Жол қиылысы
9	11-мкр	3968	391	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
10	19-мкр	4620	652	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
11	Мечеть	5298	678	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
12	ТД Умай	5961	663	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
13	Восток 2	6308	347	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
14	Восток 3	6743	435	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
15	Восток 5	7228	485	Басты жол
16	Г.Пруды	7944	716	Жылдамдық өлшегіш құрал,көпір
17	Ст. Аэропорт	12570	4626	Жол қиылысы
18	Ул. Космонавтов	13209	639	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
19	Мелькомбинат	13821	612	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
20	Кондитерский фабрика	14416	595	Жол қиылысы,бағдаршаммен реттеу
21	Сельхозтехника	14716	300	Темір жол өтпесі
22	Айсулу	15498	782	Жол қиылысы
23	Мечта	15784	286	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері

              Кесте 1.1 жалғасы

 

№	Аялдамалардың атауы	Жол аралықтары, м		Ерекше белгілер
		Басынан соңына дейін	Аялдама аралық-тары
24	1000 мелочей	16202	418	Жер-асты өтпесі
25	45 кв	16848	646	Жол қиылысы
26	Вокзал	17414	566	Айналмалы жол,көпір
27	Шығыс	18792	1378	Жылдамдық өлшегіш
28	Новый Рынок	19250	458	Базар орталығы
29	16 магазин	19849	599	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
30	Ул.Луговая	20190	341	Басты жол
31	КарГУ	21285	1095	Оқу орны
32	Университетская	21917	632	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
33	29 мкр	22421	504	Бұрылыс
34	КФИ	22607	186	Оқу орны
35	Диагностика	23445	838	Жаяу жүргіншілерге арналған жол  өткелдері
36	30 мкр	24000	555	Айдың тақ күндерінде тоқтауға тыйым  салынатын белгі

 

Кесте 1.2  Аялдамалар арасындағы жүріс уақыттары  мен тұру уақыттары