Қазақстан Республикасындағы неке және отбасы: жалпы сипаттамасы. Отбасылық қарым қатынастардың құқықтық негіздері

қабілетсіз адаммен;

 

жақын туыстарымен;

 

 

өзге біреумен тіркелген

 некеде тұратын

адаммен;

 

 

бала асырап 

алушылар мен асырап 

алынғандар арасында.

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасының  Азаматтық  кодексінің 31 – бабына  сәйкес, егер  азамат тұрақты тұратын  жерде  үш жыл бойына ол туралы  ешқандай мәіметтер болмаса, егер  ол өлім қаупі төнген жағдайда  немесе оның өлімі алты ай  ішінде жазатайым оқиғадан болды  деп есептеуге негіз болатын  жағдайларда хабар – ошарсыз  кетсе, ол азамат мүдделі адамдардың  арызы бойынша сот арқылы өлді  деп жариялануы мүмкін.

 

 

 

 

 

 Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері

 

 Тіркелген неке ерлі-зайыптылардың арасындағы жеке және мүліктік құқықтар мен міндеттерді тудырады.

 «Неке және отбасы туралы» Заңның 29-бабына сәйкес ерлі-зайыптылардың жеке құқықтарына мыналар жатады: тегін таңдау құқығы, қызмет түрін, мамандықты, тұрғылықты жерді таңдау құқықтары, отбасы өмірінің мәселелерін бірлесіп шешу құқығы.

 

 Отбасында өмiр сүруге және тәрбиеленуге, өзiнiң ата-анасын бiлуге, олардың қамқорлығы мен тәрбиесiн алуға құқылы. Мемлекет бала тәрбиелеп отырған отбасыларына Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен әлеуметтiк көмек беру арқылы қолдау көрсетедi.

 

Ата-анасы немесе басқа  да заңды өкілдері өздерiнің  қабiлетi мен қаржы мүмкіндiктерi шегiнде баланың жан-жақты дамуы  үшiн қажеттi жағдай жасауға мiндеттi. Ата-анасы баланы тәрбиелеуге, оны  күтiп-бағуды жүзеге асыруға, материалдық  жағынан қолдап, оның әл-ауқатына  қамқорлық жасауға, тұрғын үймен  қамтамасыз етуге міндеттi.

 

Баланың өз ата-анасымен  немесе басқа да заңды өкілдерiмен  бiрге тұруға құқығы бар.

 

 

 

 

Екіжақты қоян ерін

 

Алименттер— заңда белгіленген  жағдайларда бір отбасы мүшелерінің  оның өзге мүшелерінің пайдасына  төлеуге міндетті белгілі бір  ақшалай қаражат.

 

Отбасындағы алименттік 

міндеттеме

 

Туыстардың өзара 

келісімі арқылы

 

Соттың шешімі арқылы

 пайда болады

 

Кәмәлетке толмаған баланың  алимент алу құқығы-ең басты құқықтарының бірі. Егер ата –аналар кәмелетке толмаған баларын асырап бағу міндеттерін орындаудан бас тартса, алимент сот тәртібімен өндіріледі. Алимент төлеу келісімі ата –аналардың өз еркімен де жасалуы мүмкін. Алимент төлеуден қасақана бас тарту қылмыстық жауапкершілікке негіз бола алады.Алимент сотқа өтініш жасалған кеден бастап есептеледі.

Отбасының басқа мүшелеріне  сот тәртібімен алимент төлеу  белгілеу тараптардың материалдық  жағдайын ескере отырып, қолданылып  жүрген есептік көрсеткішке еселенген  қатынаста белгіленеді.

Алимент отбасының еңбекке  жарамсыз, асырап –бағуға міндетті  мүшелеріне төленеді. Оны тоқтату  тәртібі заңға сай жүзеге асады.

 

 

 

 

Ерлі зайыптылардың алименттік  мінддеттері. Ортақ отбасын құрып  ұзақ уақыт бірге тұрған адамдар  барлық кезеңде бір-біріне көмек көрсетуі – адамгершіліктің белгісі. Бірақ өмірде басқаша жағдайлар да кездесіп жатады:

• Еңбекке жарамсыз мұқтаж жұбайдың (зейнеткерлік жасқа жеткен адамдар, І, ІІ топтағы мүгедектер). Заңға сәйкес екінші жұбайдан алимент талап етуге құқығы бар.
• Жүкті кезінде және ортақ баласы туылғаннан бастап үш жыл бойы баласын тәрбиелеп отырған ананың дп алимент талап етуге құқығы бар.
• Отрақ мүгедек баланы бағып отырған мұқтаж жұбай бала 18 жасқа толғанша алимент алуы керек
• Неке бұзылғанға дейін еңбекке жарамсыз болып қалған жұбайдың алимент алу құқығы болады.

 

 

 

 

Алиментті талап ету  барысында сот орындаушысы орындаушылық  қағазын немесе сот бұйрығын  алимент төлеушінің жұмыс берушісіне  жолдайды. «Неке және отбасы туралы»  Қазақстан Республикасы Заңының 151 бабына сәйкес, алимент төлеуге  міндетті тұлғаның жұмыс орны  бойынша ұйым әкімшілігі алимент  төлеу туралы нотариуспен куәландырылған  келісім негізінде, сот бұйрығы  немесе орындаушылық қағазы негізінде  алимент төлеушінің жалақысынан  айлық жалақы және басқа да  кіріс түскен күннен бастап  үш күн ішінде ай және басқа  да кірісінен ай сайын алимент  ұстауға, және алимент төлеуге  міндетті тұлғаның есебінен төлеп  немесе аударып тұруға міндетті.

Алиментті ұстау мөлшері  төмендегідей:

 • Жалақы немесе басқа кіріс көзінің үлесінің: 1/4, 1/3, 1/2 (бала санына байланысты);

 • еселенген АЕК мөлшерінде;

 • тұақты қаржы сомасында.

 

 

 

 

• Егер бірге тұрмайтын ата-ана баланы асыраудан бас тартпаса, және осы мәселе бойынша өзара дау болмаса, Сіз «Неке және отбасы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 143 бабына сәйкес алимент төлеу туралы келісім жасай аласыз. Бұл келісімде Сіз алынатын алимент тәртібін, мерзімін, мөлшерін және баланы асырауға байланысты кез келген шарттарыңызды қоя аласыз.

 Келісімде алименттің қандай түрде төленетіні көрсетілуі тиіс («Неке және отбасы туралы» Заңның 148 бап 2 тармағы):

• • бұрынғы зайыбының жалақысының және (немесе) басқа кірісі;
• • мерзімді төленетін нақты қаржылай сомада;
• • бір рет төленетін нақты қаржылай сомада;
• • мүлікті беру жолымен немесе екі жаққа ыңғайлы басқа түрде.

 

 

 

 

Қорытынды!

 

Отбасының заңдық белгілеріне  мыналар жатады:

адамдардың неке немесе туыстық негізде бірігуі;

өзара имандылық және материалдық қолдау;

бала туу және оларды тәрбиелеу;

өзара жекебасындық және мүліктік құқықтар 

 Ерлі – зайыптылар арасындағы қатынастар құқықтары мен мінднттерінің теңдік қағидаларына негізделеді.

Ажырасу жолымен некенің тоқтатылуы  заңда белгіленген тәртіп бойынша  АХАТ органдарында немесе сотта  іске асырылады.

 

 

 Мемлекет аналар мен балалары  қолдайды, отбасын қорғауға алады.

Отбасылық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық құқық деп аталады.

Отбасы-бұл кішігір мемлекет,демографиялық даму отбасынан басталады.Ал, отбасы болмаса, демографиялық даму қайдан болсын. Сондықтан, отбасын сақтар, баланың жетім, ананың жесір қалмауы үшін халықтың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын барынша жақсартуды бір сәтке назардан қалдырмай, мемлекет тарапынан қолдау көрсетілуі керек

 

 

 

 

Қолданылған әдебиеттер:

 

 

 

• “Құқық негіздері” Ө.Қопаев. Алматы “Мектеп” 2010жыл
• “Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері” Е.Баянов, Алматы,2003 жыл
• Интернет желісі:

 http://www.google.kz

 

 

 

 

 

Назарларынызға рахмет!!!