Кәсіпорын инвистициясы

Сонымен бірге  тікелей және жанама инвестиция болып  бөлінеді. Тікелей инвестициялау-барлық инвестицияның түрлері. Жананма  инвестиция-бұл портфельге салынған, яғни бағалы қағаздар мен меншік құндылықтар  жиынтығы. Мысалы, инвестор әр түрлі  фирмалардан шығарған диверсификацияланған бағалы қағаздар жиынтығын құрайтын қордан акцияны сатып алу мүмкін.

 

2-тақырып. Кәсіпорынның инвестициялық ресурсының мәні және оның жіктемесі

Бюджеттік ассигования  мемлекетпен өзінің қызметтің атқарады: экономикалық, айналым, құқықтық қорғау, экологиялық, әлеуметтік.

Бюджеттік ассигования  алушы кәсіпорындар болып мемлекеттік  меншігіндегі және мемлекеттік бағдарлама арқылы мемлекет инвестициясынан қаржыландырылатын  кәсіпорындар болып табылады.

Бюджеттік қаржыландыруға келесі принциптер жатады: миниамалды шығын мен максималды экономикалық-әлеуметтік пайданы тиімділік арқылы алу. Бюджет ресурстарын мақсатты пайдалану  құрылысқа және құрылыс ұйымдарына жобаны орындауына байланысты және бұрын  да бөлінген ассигованияны есепке алып бюджеттік ресурсты ұсыну.

 

3-тақырып. Инвестициялық менеджментің кәсіпорынды басқарудың жалпы жүйесіндегі орны

Кәсіпорынның  инвестициялық қызметіне байланысты сұрақтар, инвестициялық процеске байланысты басқару шешімдерін қабылдауда  практикалық  білімдерді қажет етді. бұл сұрақтар комплексі жаңа «инвестициялық менеджмент» атты алған білім  саласы болып табылады.

Басқару шешіміне байланысты сұрақтар кәсіпорынның (корпарация, фирма) инвестициялық деңгейіне  байланысты. Ол қаржы менеджмент жүйесінің  алғашқы этаптары ретінде қарастырылды. Ол 19-20 ғасырларда қалыптасып және маманданған  аймағы пайда болды. Олар кәсіпорынның дамуымен байланысты қаржылық менеджмент жүйесі ұзақ мерзімді қаржылық шешім  ретінде қарастырылады.

Инновациялық  менеджмент термині шығу пәні портфельдің  қалыптасу теориясымен байланысты. Сонынан инновациялық менеджмент өз жүйесіне шын инновациялауды қосты. Қазіргі уақытта инновациялық менеджмент блім салаларында қарқынды дамушы болып  табылады. Соңғы оң жылда инновациялық менеджемент мәселесіне зерттеу  жүргізгені үшін нобельдік сыйлығы  берілді.

Инновация кәсіпорынның инновациялық қызметімен байланысты әр түрлі басқару шешімдерін жүзеге асыру мен әдістерді өңдеу  жүйесін инновациялық менеджмент мағынасын  ашады.

 

4-тақырып. ҚР–да мемлекеттік инвестициялық сасяаты қалыптастыру мәселелері

Инвестициялық процесті қамтамасыз ету жүйесі инвестициялық  қаражат көзімен қаржыландыру әдісінен құралады.

Инвестициялық қаржыландыру әдісі – бұл инвестициялық  процесті қаржыландыру мақсатында инвестициялық  ресурстарды тарту механизмі  үшін қаржыландыру әдісіне мыналар  жатады: өзіндік қаржыландыру, кап  капитал нарығының механизмі  арқылы қаржыландыру, кредит нарығы арқылы капиталды тарту, бюджеттік қаржыландыру, инвестициялық қаржыландыру схемасын комбинациялау. Толық ішкі өзіндік қаржыландыру ішкі көздерден қалыптасатын кәсіпорынның салымы, яғни  өзіндік қаржылық ресурстар арқылы қаржыландырылады (таза пайда, амортизациялық шегерім, ішкі шарауашылық резервтері).

Ішкі қаржыландыру – инвестициялық қаржыландырудың  сенімді әдісі болып табылады бірақ ол ұзақ мерзімді жобаны болжамдауда  қиындық туғызады және көлемі шектеулі.

 

 

5-тақырып. Кәсіпорынның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру

Барлық процесс  жаңа тауарды енгізудің идеясынан  жүзеге асыруына дейін инвестициялық  жоба арқылы жүзеге асады. Бұл жоба өзіне мыналарды қосады: НИОКР, өнім өндірісін жүзеге асыру және алдын ала сатуды жүргізу, жобаны жүзеге асыру бойынша өнім өндіру; сату мен шығаруды қолдау, өнімді модерназилациялау және шығаруын тоқтату.

Кәсіпорынның  инновациялық қызметі шығарылатын өнімнің номенклатурасын жаңарту, сапасын жақсарту, жасалу технологиясына негізделген пайда табу үшін конструктарлық зерттеу мен ғылыми зертеу кәсіпорын қызметіне инновациялық бағытты таңдайды.

 

6-тақырып. Инвестициялық жобаның бизнес-жоспары

Нарықтық экономикада бизнес-жоспардың  формасы, мазмұны, құрылымы және т.б. бойынша  көптеген түрлері әрекет етеді. Неғұрлым үлкен айырмашылықтар  бизнес-жоспардың  мақсатына байланысты көрінеді: бизнес-линия  бойынша (өнім, жұмыс, қызмет, техникалық ерекшеліктер); тұтас кәсіпорын бойынша (жаңа немесе әрекет етуші).

Бизнес-жоспардың көлемі, құрамы, құрылымы бөлшектену деңгейін аиықтайтын факторларға  келесілерді жатқызуға болады:

• кәсіпкерлік іс-қызымет түрінің спецификасы;
• кәсіпорын көлемі;
• бизнес-жоспарды жасау мақсаты;
• құрылатын кәсіпорынның өсу болашағы;
• болжамданып отырған өнім өткізу нарығының көлемі;
• бәсекелестердің бар болуы.

 

7-тақырып. Инвестиция нәтижелілігін бағалау әдістері

Жобаның экономикалық нәтижелілігінің қарапайым бағалау  көрсеткіштеріне капиталдық салымның жылдық пайдаға сатуға бейімділігі мерзімін жатқызуға болады. Инвестиция сатуға бейімділік мерзімінің әдісі - салынған қаражаттар кірістерімен, яғни жобаны жүзеге асырудан алынатын инвестицияның мерзімінде толуы үшін қажеттілігінде болып табылады.

Сатуға бейімділік мерзімі дегенде осы уақыттан болашақта кірістер сомасы алғашқыда  салынған қаражатқа тең болатын  кез екенін түсіну керек.

Дисконтілеу – бір мерзімде төленетін  бірдей ақша төлеу үрдісі.

Егер белгіленген  уақыт аралығында табыс шығыстан артық болса, көбіне оны таза табыс  немесе жақсы ақша құйылымы деп саналады, ал егер шығыс табыстан асып кетсе, онда оны таза шығыс немесе ақша құйылымының  исрап  болуы деп  саналады.

 

8-тақырып. Инвестициялық жобалардың нәтижелілік көрсеткіштері

Инвестициялар - бұл табыс табу мақсатында шаруашылық қызметке енгізілетін активтердің (құралдардың) барлық түрлері.

  Инвестициялау  мақсаттарын талдау және инвестициялар  тиімділігін арттыру үшін олардың  ғылыми дәлелденген классификасы  қажет:

1. Капиталды енгізу обьектісі бойынша: 

• нақты инвестициялар

• Қаржылық инвестиция

2. Инвестициялық жобаға қатысу сипатына қарай:

  -тікелей  инвестициялар

-тікелей  емес инвестициялар

3.Инвестициялау  кезеңі бойынша:

   - қысқа мерзімді инвестициялар

   - ұзақ  мерзімді инвестициялар

4. Инвестицияланатын капитал меншік нысаны бойынша:

  - жеке  инвестициялар

- мемлекеттік  инвестициялар.

5. Инвестициялардың аймақтық қатысы бойынша:

   -ұлттық (ішкі) инвестиция 

   - шетелдік  инвестиция

 

9-тақырып. Инвестициялық жобалардың нәтижелілік көрсеткіштері

Бизнес-жоспар және инвестициялық жобаның фазалары

  Жалпы мағынада инвестициялық жоба деп пайда алу мақсатында капиталды енгізу жоспары түсініледі. Егерде бизнес-жоспардың мақсаты болып нақты кәсіпорын нақты экономикалық жағдайында құралдарды енгізу және олардың қайырылымын негіздеу және жоспарлау табылса, онда оны инвестициялық бизнес жоспар деп аталады.

     Инвестициялық жоба – бұл күрделі салымдарды жүзеге асыру экономикалық тиімділігін, көлемін және мерзімдік анықтау.

     Инвестициялық жобаны жасау келесі үш фазадан тұратын цикл ретінде көрсетілуі мүмкін.

1. инвестиция алдындағы;
2. инвестициялық;
3. эксплуатациялық.

 

10-тақырып. Инвестициялық жобаларды басқару

Инвестициялық  портфель – қаржылық  инструменттер  мен  нағыз инвестициялық   проекттің  белгіленген  жиыны,  олар  мекеменің инвестициялық  стратегияны іске қосуға көмек береді.

Портфельды  бірнеше бөлек инвестициялық  бөліктерден тұрғанымен, ол бір бүтін  болып саналады, яғни бүтін басқару  объектісі болып табылады.

Инвестициялық портфельдің құрылымының негізгі  мақсаты – мекеменің инвестициялық  стратегияның арнайы жиналған мықты  және эффекті бар салымдар болып  табылады.

 

11-тақырып. Инвестициялық жобаларды басқару

Инвестициялық портфельдің құрылу этаптары:

1. құрылатын портфельдің түрін, инвестициялық стратегиясы мен инвестициялық мақсаттарын анықтау;
2. портфель құрамына кіретін қаржы инструменттерінің сапасын қарау;
3. қаржы инструменттерін іріктеу, портфельді құрастыру;
4. пайда болған портфельдің негізгі параметрлеріне баға беру.

 

12-тақырып. Кәсіпорындардың инвестициялық жұмысын болжау

Шағын кәсіпкерлік  субъектісін  қаржыландыру және оған инвестиция тарту мемлекеттің арнайы бағ-ры арқылы жүзеге асады. Сондықтан  да ш.к субъектісін қаржыландырудың  мынадай бағыттары белгіленген:

     1. Мемлекеттік мұқтаждар үшін  ш.к субъектісінің тауарын сатып  алу.

    2. Екінші деңгейдегі банктер арқылы  кредиттер беруді ұйымдастыру.

    3. Экономика саласында әлеуметтік  маңызы бар жобаларды ұйымдастыру  және оларды жүзеге асыру үшін  мемлекеттік гранттар беру.

    4. Арнайы  инвестициялық бағдарламаларды  іске асыру.

    5. Бюджет қаражатынан қарыздар  беру.

 

13-тақырып. Кәсіпорындардың инвестициялық жұмысын болжау

 

Кез келген уақыт бизнесті бастау үшін капитал  қажет. Бизнестің инвестиция маңызды орынға ие. Бизнесті қалыптастыруда кәсіпкердің өз капиталы болуы мүмкін және инвестиция немесе несие алушы болуы мүмкін. Капитал кәсіпорынның негізгі және айналым құралы үшін қажет.

         Кәсіпкер  айналым құралын қалыптастыруда  өзіндік капиталды жұмсауы мүмкін. Олар мынадай бағытта жұмсалады:

шикізат сатып алу;

жұмысшыларға еңбекақы төлеу;

басқа да шығындар үшін.

 

14-тақырып. Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын басқару

Проекттің коммерциялық эффектілігі – қаржы шығысы мен  нәтижесінің табысының қамтылуымен  айқындалады. Бұл  жағдайларда мына қағидаларды міндетті түрде  қолдану  керек:

1. проектте көрсетілген барлық жоспарлар мен болжамдар барлық ресурстарға пайдалануы керек;
2. өнім проектте көрсетілген бағамен, валютаға сәйкес төленуі және сатып алынуы тиіс.
3. проектте белгіленген жоспар бойынша жалақы төленуі тиіс.
4. егер проектте өнімді өндіру мен тұтыну бір кезде пайдаланса, онда оған тек оның тұтынуына ғана қаражат шығарылады.

Коммерциялық  эффектілік проекттің түгел қаралса, солай бөлінген участкесіне және оған кететін шығынды да бөлек  қарайды.

 

15-тақырып. Кәсіпорынның инвестициялық саясаты

Нақты инвесторлаудың барлық формасы үш негізгі сатыдан (фазыдан) өтеді:

-альтернативті инвестициялық шешімдерінің нұсқаларын дамытатын процестегі инвестициялауға дейінгі сатысы;

-қабылданған  инвестициялық шешімді міндетті  түрде жүзеге асыратын процестегі  инвестициялық стадия; 

-инвесторлау  объектісін эксплуатациялау процесінде  инвестициялық шешімдердің алдын ала қарастырылған параметрлер жетістіктерін бақылау қамтамасыз ететін процестегі инвестициялаудан кейінгі сатысы.

Нақты инвестициялаудың  инвестициялауға дейінгі сатысының  негізі инвестициялық жобаны құрудан  тұрады.

 

 

 

 

 

Әдебиет тізімі

 

1. ҚР Конституциясы – Қазақстан, 30.08.1995 ж.
2. Қазақстан республикасының Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім) – А., 27.12.1994 ж.
3. ҚР «Мемлекеттік кәсіпорындар туралы» заңы, 19.06.1995ж.
4. ҚР «Акционерлік қоғам туралы» заңы, 13.05.2003 ж.
5. ҚР “Ауыл шаруашылығы серіктестіктері мен қауымдастықтары туралы” Заңы.
6. ҚР Президентінің «Шаруашылық  серіктестіктер туралы» заң күші бар Жарлығы, 22.05. 1995 ж.
7. ҚР «Шектеулі және қосымша жауапкершілікті серіктестіктер туралы» заңы, 22.04.1998 ж.
8. ҚР Президентінің «Өндірістік кооперативтер туралы» заң күші бар Жарлығы, 05.10. 1995 ж.
9. ҚР «Жеке кәсіпкерлік туралы» заңы, 31.01.2006ж.
10. ҚР «Инвестициялар туралы» заңы, 08.01.2003ж.
11. Абрашов С.И. Инвестиция, м\М.: Центр экономики и маркетинга К-2008
12. Бирман Г Экономический анализ инвестиционных проектов –Москва: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2007
13. Блохина В.Г. Инвестиции анализ, Р-Н-Д, ФЕНИКС-2004-5 экз.
14. Бочаров В.В. Инвестиция –СПб Питер,2004-3 экз.
15. Вахрин И.И. Организация и финансирование инвестиций –Москва; Информационно-внедренческий центр «Маркетинг»,2006.
16. Инвестиционно-привизационный портфель, Книга акционирования/ Подред. Рубин Ю.Б.-М,;СОМИНТЕК- 2001,
17. КрыловЭ.И.Анализ эфективности инвестиционной и инновационной деятельности предприятия; Учебное пособие-М.;Финансы и статистика,2001.
18. Лялин В.А. Ценные бумаги и рынок ценных бумаг-М.; Информационно-издательский дом «Филинь»,Рилант;2007
19. Мамыров Н.К.Менеджмент и рынок: казахстанская модель-Алматы:1998.
20. Найденков В.И. Инвестиций. Учебное пособие, М.;РИОР,2005
21. Н.В.Игошин. Инвестиций;-М.;ЮНИТИ-ДАНА,2001.
22. Сейтказиев А.М. Инвестиционная деятельность предприятия, Учебное пособие. Алматы:Экономика.2003.
23. Стивенсон У.Управление производством (перевод с англ.)-Мю; 2002
24. Управление инвестициями. Под.ред. Шеремета Л.В. вдвух томах М.; Банки и биржи, ЮНИТИ,2008.
25. Шарп У, Александер Г. Инвестиций (пер. с анг) М.;ИНФРА М, 2006.
26. Шемякина Т Инновационный процесс:регулирование и управление/ /мп/2007/240с