Еңбек құқығының пәні, әдісі және жүйесі

Еңбек құқығы әдісін сипаттаудың  елеулі тұстарының бірі — жұмыскердің  еңбек құқығы мен заңцы мүдделерін қорғаудың ерекше тортібінің бар  екендігі. Мәселе жеке және ұжымдық  еңбек дауларын шешу рәсімі және шешетін  органдар жайында. Заңнама еңбек дауларын сотқа дейін де (келісімдік комиссия), сотта да қарау ресімін анықтаған. Меншіктің түріне және жұмыскер мен лауазымды адам еңбек етіп жүрген ұйымның шаруашылық жүргізуінің ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан, олардың еңбек құқығын қорғаудың соттық прктикасының кеңейгендігін атап өткен жөн.

Сонымен, еңбек құқығының  әдісі дегеніміз еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің амалдары мен  тәсілдерінің жиынтығы, оған мыналар  кіреді: еңбектегі құқықтық қатынастар орнатудың шарттық тәртібі; өндіріс процесінде жұмыскердің жұмыс берушіге бағыныштылығын тараптар теңдігімен үйлестіру; еңбекті ұйымдастырудың ерекше режимі; еңбекті ұйымдастыруды және оны қолдану жағдайын орталықтан нормалауды жергілікті реттеумен үйлестіру; еңбек жағдайын белгілеуге еңбек ұжымдары мен кәсіподақтардың қатысуы; еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің біртұтастығы жене жіктелуі; еңбек құқықтарының бұйрықтық, ерік берілген және ұсыныс ретіндегі нормаларының күшінде болуының ерекше тетіктері; еңбектегі құқықтық қатынастар тараптарының құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың, сондай-ақ санкция қолданудың арнайы іс жүргізу формалары

4. Еңбек құқығының  жүйесі. Еңбек құқығының жүйесі деп құқықтық нормалардың мазмұнды негізде реттеліп,бөлінуін айтады.

Барлық құқық салалары құқықтық нормаларды-жалпы және ерекше деп аталатын екі бөлімге бөледі.

Жалпы бөлімде құқық  саласына тұтастай қатысты болатын  институттар қарасрылыда. Еңбек  құқығының мұндай институттары еңбек  құқығының түсінігі, әдістері мен  қайнар көздері, еңбек қатынастары, еңбек құқығының қағидаттары (принциптері)еңбек құқығының субьектілері  жалпы бөлімде зерттеледі.

Еңбек құқығының ерекше бөлімінде еңбек құқығының пәнін  құрайтын дербес институттар зерттелген. Ерекше бөлімде жұмыспен қамту және жұмысқа орналастыру, еңбек шарты, жұмыс уақыты мен демалыс уақыты, жалақы, еңбек тәртібі, еңбек шарты тараптарының материалдық жауапкершілігі, еңбекті қорғау, еңбек даулары қарастырылады. Жалпы және ерекше бөлім өзара тығыз байланысты,осы екі бөлімнің жиынтығы еңбек құқығын құрайды. Жалпы бөлімнің ережелері мен институттары Ерекше бөлімдегі нақты нормаларды қолданғанда негізгі басшылыққа алынады.

Қажетті әдебиеттер:

1. Уваров В.Н. Трудовое право Республики Казахстан: Учебник Алматы : КазГЮА, 2000-518с
2. Трудовой кодекс Республики Казахстан. Постатейный практический комментарий. А., ТОО «МЦФЭР - Казахстан», 2007.