Мақаланың жүйелі шолуы мен мета-анализі

Мақаланың жүйелі шолуы  
мен  мета-анализі.  
ДМ-нің 5 кезеңі:  
 

• №1 Жалпы дәрігерлік тәжірибе кафедрасы
• Асс. Д.Н Ахметова

Дәріс мақсаты:  

• Студенттердің дәлелді медицинадағы жүйелі шолуы мен мета-анализі.  
  жөнінде білімін жетілдіру және   дәлелді медицинадағы 5  кадамемен таныстыру.

Дәрістің  Жоспары 
 

1. Кокрандық әріптестік
2. Мета-анализдің анықтамасы және кезеңдері.
3. Жүйелі шолуы  анықтамасы.
4. ДМ-нің 5 кадамы.
5. Клиникалық практикалық  жетекшілік( нұсқау)анықтамасы, негізгі мақсаттары, типтері және тәжірибеге енгізу.

Кокрандық әріптестік /Cochrane Collaboration  
 

• Жүргізілген тексерудің нәтижесі жайлы жүйелі шолуды дайындау және тарату жолымен шешім қабылдауға көмек беретін халықаралық бірлестік

Кокрандық әріптестік /Cochrane Collaboration  
 

• 1992 ж. Дж.Чалмер  негізін қалады
• 3000 астам қызметкерлері бар
• Жүйелі шолу құру жөнінен басты мекеме
• Әртүрлі шолу топтарының қызығушылығы бойынша координация бөлімі бар
• Көптеген елдерде өкілдері бар
• Әлемде 15 орталығы бар
• Ассоциация әр елде орталықтары бар желі түрінде жұмыс жасайды.

Кокран кітапханасы  
 

• Жүйелі  шолу мен бақылаудағы сынамалардың бірінші қайнар көзі.
• Бірнеше мәліметтер қоры бар:
• - Cochrane Database of Systematic Reviews (CDSR)

(құрамына жүйелі  шолу кіреді.Тек емдеудің нәтижесіне  қатысты)

• - DARE (Database Abstracts of Reviews of Effectiveness) (Кохрейн кітапханасымен емес, басқалармен дайындалған жүйелі шолулар. Аурудың диагнозы, болжамы және нәтиже жайындағы сұрақтарды қамтиды )
• - Cochrane Controlled Trials Register (CCTR) (құрамына бақылаудағы зерттеулер кіреді)

Кокран кітапханасы  
 
 

• Кокран кітапханасының ең негізгі ерекшелігі :

   оған бақылаудағы және/немесе рандомизирленген зерттеулер және олардың жүйелі шолуы кіреді

Кокран  кітапханасы 

• Тоқсан сайын  жаңартылып отырады
• Қазіргі таңда Кокран кітапханасында жүйелі шолулар саны 2170
• Шолу хаттамаларының 1500 жарияланды
• РКИ қорытындылары 300 000
• Әлемге жарияланған жүйелі шолудың критикалық бағалануы

• Мета-анализ -бірнеше клиникалық сынаманың біріктірілген қорытындыларының сандық анализі.
• Мета-анализ бірнеше зерттеулердің нәтижесін жалпылау және зерттеу нәтижелерінің дәлелділігін жоғарылату үшін қолданылады.
• Жеке сынамалардың статистикалық анализі
• Бірінші Мета – анализ- ХХ ғасырдың басы, Karl Pearson, ішек лихорадкасының алдын алудың нәтижелілігін зерттеген.

 Мета-анализ  кезеңдері 

1. Жоспарлау

-   мета- анализ мақсаттарын құрастыру

• ғылыми зерттеулерді таңдау  критерилерін анықтау
• зерттеудің ұзақтығы , науқастардың мінездемесі,диагнозды нақтылау критерилері, препараттардың дозалары және т.б.

-  емдеудің нәтижелілігін анықтайтын жалпы көрсеткіш  анықталады.        

Мета-анализ кезеңдері 

2.Ақпарат  іздеу

• - барлық адекватты зерттеулер
• Журналдар, зертеушілер мен ДП өндірушілердің сұраныстары, электронды мәліметтер(ИНТЕРНЕТ)

Мета-анализ кезеңдері 

3. Зерттеулерді таңдау

• Алдын ала дайындалған критерилер негізінде
• Негізгі мәселе – зерттеулердің біртекті болмауы

4.Мета-анализ  қорытындыларын талдау 

Мета-анализдің  мысалы 

• Жедел бронхит  кезінде антибиотиктердің нәтижелілігі   жөнінде 9(!!!) рандомизирленген зерттеу

Антибиотикотерапияның жедел бронхиттің ағымына әсері 

Мета-анализдің артықшылығы:

* бұл әдіс әртүрлі   білім көздерінен алынған ақпараттарды  ғылыми негіздеп, ұдайы өндіру  жолдарымен жалпылап отырады.

*зерттеулердің  статистикалық шынайы емес мәліметтерін біріктіргенде, шынайы мәлімет алынуы мүмкін

*жекеленген топтағы  науқастар терапиясының  нәтижелерін  болжауға және болашақтағы зерттеулердің   гипотезасын тексеруге мүмкіндік  береді. 

• Мета-анализдің  кемшілігі:
• автор оң нәтижелерді баспаға жариялап, теріс  нәтижелерді жасыруы
• мета –анализ нәтижелерінің бұрмалауына әкеледі.
• *Ақпараттық ізденуді соңына дейін жүргізбеу, білім көздерін дұрыс таңдамау да нәтижелердің  бұрмалану себептері болады.

• Кумулятивті мета-анализ жаңа мәліметтер пайда болған кезде жинақталған мәліметтердің кумулятивті қисығының пайда болуын қамтамасыз етеді.
• Проспективті және ретроспективті мета-анализ жаңа нәтижелер мен ескі нәтижелерді біріктіреді.
• Жекеленген  мәліметтердің мета-анализі - жекелеген науқастардың емдеу  нәтижелерін зерттеуге  негізделген талдау.

Жүйелі  шолу немесе талдау 

• Жүйелі  шолу дегеніміз - барлық біріншілік зерттеу қазіргі заманғы әдістердің көмегімен жүргізілетін іздеу  және олардың емдеудің нәтижесін, әрекеттін тиімділіқ олардың сапасын бағалайтын синтетикалық зерттеу.
• Ерекше клиникалық зерттеулердің қорытындылары жинақталатын ғылыми зерттеу.

• Жүйелі шолудың кезеңдері:
• Шолу тақырыбы бойынша барлық мақалаларды іздеу
• Барлық мақалалардың ішінен ең сенімдісін анықтау
• Мақаланы енгізілген критерий бойынша бағалау
• Зерттеу қорытындыларын біріктіру 
•   - сапалық
•   - сандық - мета-анализ
• Қорытындыны бағалау
•  

Жүйелі  шолудың артықшылықтары 

• Нақты дәлелденген қорытынды
• Жеке сезімталдылық мәселесінің әсері
• Ақпараттық желілердің  дамуы мен кәсіби қатынастың кеңеюі

Жүйелі  шолулар 

• Біріккен зерттеулердің  статистикалық қуатын күшейту арқылы ғылыми дәлелдемелердің сенімділігін жоғарылатады
• Әртүрлі қорытынды беретін біртекті зерттеуге қорытынды баға береді
• Соңғы тұтынушы-дәрігерге арналған ақпараттың көлемін азайтуға мүмкіндік береді

Жүйелі  шолулардан зерттеушілер нені табуы мүмкін?  
 

• Қазіргі кездегі бар мәліметті  жинақтау
• Гипотезаны жетілдіру
• Зерттеуге қажетті таңдамалардың көлемін анықтау
• Болашақ зерттеулердің жоспарын дайындау

Мета-анализ және жүйелі шолулар 

Ғылыми  зерттеулер 

1 

2 

3 

4 

Біріккен  қорытындылар 

Мета-анализ

ДМ-нің 5 кадамы: 

•  Клиникалық сұрақты құрастыру, түрін анықтау.
• Дәлелді  мәліметтерді іздестіру.
• Мәліметтерді сынап бағалау.
• Науқастың  белгілі бір ерекшеліктерімен  алынған мәліметтерді біріктіріп, тәжірибеге енгізу.
• Істелінген жұмыстың тиімділігін, қажеттілігін, нәтижесін бағалау.
•  

• Клиникалық  сұрақтардың түрлері:
• Емдеу – әртүрлі емдеу әдістерінің нәтижесін бағалау.  Клиникалық  нәтижесі – науқас жағдайының  жақсаруы немесе  асқынуларының даму каупін  азайту
• Қауіп факторын бағалау – науқаска жүргізілген әртүрлі емдеу әдістерінің кері әсерін бағалау, ауру - сырқау және өлім.
• Диагностика – диагностиканың әртүрлі әдісінің мәліметтерін   бағалау
• Болжамы  - аурудың болашақтағы ағымын түсіну, бағалау

•   Жауабы болатын  дүрыс сұрақ: 

(Клиникалық маңызды сұрақ)

  Негізгі сұрақ

•          2 компоненті бар
•            Негізгі  сұрақ

(кім, не, қайда, қалай, қашан?) деген сұрақтарға жауап береді.

•            Қосымша сұрақ
• Ауру немесе аурудын кейбір аспекттері жөнінде

• PICO  сұрақтарының көмегімен мәселелерді анықтау-белгілі бір клиникалық тәжірибеге қатысты сұрақтарды құрастыру әдісі.

   patient- пациент немесе популяция,

   intervention- әрекет ету

   comparison-салыстыру

   outcomes-   ақыр –соңы. 

2. Дәлелді  мәліметтерді іздестіру. 

Іздестірудің  ескі әдістері:

• Анықтамалық
• Әріптестен сұрау
• Кітапханаға бару
• Үлкендердін білімі,  пікірі,
•  

• Іздестірудің  жаңа әдістері:

 

• Замануй ақпаратарды  іздестіру
• Уақытты аз талап ететін толық, жан-жақты іздестіру
• Электронды құралдардың   пайда болған кезеңінен бастап, жан-жақты, толық, жеткілікті мәліметтер алуға мүмкіңдік туды 
•  

• Ақпарат іздестірудің жаңа дерек  көздері:
• MEDLINE, EMBASE и др.
• Cochrane Library
• Best Evidence

 

Жаңа  әдебиеттерден  ақпарат іздеу:

• http://hiru.mcmaster.ca/ebm.htm
• http://www.shef.ac.uk/uni/academic/ 
  R-Z/scharr/ir/netting.html
• *  EBMReviews (www.ovid.com)
• *  http://www.osdm.org
•  
• Журналдардан ақпарат іздеу:
• www.ncbi.nlm.nih.gov (Medline)
• www.biomedcentral.com
•  

• ДМ-нің 3-ші кезеңі. Мәліметтерді сынап бағалау.