Гүлдің құрылысы

Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды  Мемлекеттік Университеті

 

Гүлдің құрылысы

Гүлдің  құрылысы

 

       Гүл бөлімдері – гүл сағағы, гүл табаны, тостағанша жапырақша,

күлте жапырақша, аталық пен аналықтан  тұрады.

     1.Гүл сағағы – жапырақ сағағына  ұқсаған гүлдің жіңішкерген 

жері. Сағағы арқылы сабаққа бекінеді. Гүл  сағағы болмаса, отыр

малы  гүлдер дейді (беде, қашқаргүл).

     2.  Гүл табаны – гүлдің барлық бөлімдері бекінетін гүл сағағы

ның жоғарғы жағындағы кеңейген жері.

    3.  Тостағанша көбінесе жасыл  түсті, гүлдің сыртында бірікпе

ген жеке немесе біріккенжапырақшалардан тұрады.

    4.  Күлте – тостағанша жапырақшаларынан  кейін орналасады. Күлтежапырақшалары  бір-бірімен бірігіп кеткендерге:  інжігүл, қоңыраугүл жатады.

     5. Аталық – көбінесе жіпше  тәрізді болып кепледі.

     6. Аналығы – гүлдің орта бөлімінде  болады.

   

Гүл сағағы

 

Гүл табаны

 

Тостағанша

 

Күлте

 

Аталық

 

Аналық

Қызғалдақтың жай гүлсерікті гүлі

 

• Тостағанша жапырақша  мен күлте жа-

пырақшаны гүл серігі дейді. Гүл серігі жай және

қос гүлсерікті деп бөлінеді. Жай гүлсерікте тек 

тостағанша  жапырақшалары болып, күлте жа-

пырақшалары болмайды (қалақай, қызылша,

қымыздық, еменнің аталық гүлдері, қарағаш 

гүлдері). Немесе керісінше, күлте жапырақша-

лары  ғана болады.

Жай гүлсерік

Қос гүлсерік

 

• Қос гүлсерікті гүлде тостағанша да, күлтеде болады (алма, өрік, шие ағаштарының гүлдері). Гүл серігінің екуі де  болмайтындарды гүлсеріксізгүлдер дейді (тал, ша-ған, терек, еменің аналық гүлі).

Қос гулсерік

Аталық

 

• Аталық – гүлдің көбеюне қатысатын бөлімі.

Әрбір аталық – аталық жіпшесінен және тозаңқап-

тан тұрады. Аталықтың жіңішкерген жері – жіпше-

сі. Тозаңқап бір-бірімен байланысқан екі бөліктен

құралған. Әр бөлігінде 2-ден тозаң ұясы бар. Тозаң-

қапта мыңдаған тозаң түйіршіктері түзіледі, пісіп-

жетілген  тозаңдары сыртқа шашылады.

      Тозаң – сыртқы және ішкі қабықшасы бар жасу-

ша, пішіндері  де алуан түрлі.

Жіпше

 

Тозаңқап

Аналығы

 

• Аналық – гүдің жеміс түзуге қатысатын негізгі бөлімі

гүлдің дәл  ортасында орналасады аналықтың  ұшын ауыз,

ортанғы жіңішкерген  жерін мойын, түп жағындағы жуан-

даған жерін жатын дейді.

     Аналық  аузы өсімдік түріне қарай түрліше болып келеді.

Аналық аузынан  жабысқақ сұйықтық бөлуі, тозаңның ана-

лық аузына түсіп, тез өнуіне жағдай туғызады.

     Аналықтың мойны аузы мен жатынын жалғастіріп бас-

қа бөлімдерінен жоғары биіктетіп тұрады. Неғұрлым ана-

лық күлтеден озыңқы тұрса, соғұрлым жеңіл тозанданады.

Мойны болмайтын  аналық көкнәр, қызғалтақ және т.б

      Жатын - аналықтың ең негізгі бөлігі бір және көп ұялы.

Жатынның бір  немесе бірнеше мыңдаған тұқымбүршігі бо-

лады.

 

 

Аналық  аузы

 

 

 

Аналық  мойны

 

 

 

 

 

 

Жатын

Дұрысгүл  мен бұрысгүл

 

• Дұрысгүл мен бұрысгүл. Гүл жазықтығына

бірнеше сызық жүргізгенде теңдей бөлікке  бөлінсе-

дұрысгүл (алма, итмұрын, мақта және т.б). Гүл  бө-

лімдеріне бірсізіқ жұргізуге ғана болса, бірнеше  сы-

зықпен  теңдей бөлінбесе – бұрысгүл (соя, үрмебұр-

шақ, сәлбен және т.б)

Назарларыңызға  рахмет!!!

 

1