Қоғамдағы негізгі өндіріс факторлары

Мазмұны

 

Кіріспе ...................................................................................................................

 

1 Қауіпсіздік ережесі..........................................................................................

    1.1   Компьютерлік техника қауіпсіздік ережелері……………………………

    1.2  Жалпы техника қауіпсіздігінің ережелеріне қойылатын талаптар……………………………………………………………………......

    1.3  Дербес компьютермен жұмыс жасау алдындағы қауіпсіздік ережесінің талаптары:………………………………………………………

    1.4   Апаттық жағдайда техника қауіпсіздігі ережелеріне қойылатын           талаптар:……………………………………………………………………...

    1.5   Дербес компьютерде жұмысты аяқтаған кездегі техника қауіпсіздігі ережелері талаптары:………………………………………..

    1.6   Шаршаған жағдайда қолданылатын жаттығулар:……………………...

 

2 Негізгі бөлім..........................................................................................................

 

     2.1 Халықаралық еңбек бөлінісі.........................................................................

2.1.1 Халықаралық еңбек бөлінісінің теориясы мен ақиқаты және елдердің          өзара байланысының өсуі..................................................................................

     2.2 Халықаралық еңбек ұйымы.....................................................................

2.3 Халықаралық экономикалық қарым – қатынастардағы рыноктық   механизм...............................................................................................................

2.4 Еңбек рыногының мәні және құрылымы.....................................................

2.5 Қазақстандағы Еңбек рыногы......................................................................

     2.6 Қазақстан халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінде.................

     2.7 Халықаралық еңбек құқығы мен ҚР еңбек құқығы...................................

 

 Қорытынды.............................................................................................................

 

 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.......................................................................

 

 

 

 

 

 

 

                                                              Кіріспе

    Экономистер  еңбек нарығының альтернативті  жағдайының үш формасын ерекшелейді:  жұмыспен қамту, жұмыссыздық және енжарлық. Жұмыспен қамтылған және жұмыссыз тұрғындарды жіктеу еңбекті Халықаралық ұйымдастыру қабылдаған жіктеуге байланысты жүргізіледі. Жылына бір рет орташа жылдық есептеу бойынша жасалынатын еңбек ресурстарының балансы еңбек ресурстарының құрылымын сипаттайды.

   Қазақстанда 1994 жылдан бастап еңбекті Халықаралық  ұйымдастырудың нұсқауы бойынша  келесі көрсеткіштер енгізілген: тауар мен қызмет өндірісін  жұмыс күшімен қамтамасыз ететін  экономикалық белсенді тұрғындар.  Экономикалық белсенді тұрғындар  жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздарды қамтиды. Экономикалық енжар тұрғындар – бұл еңбекке қабілетті жастағы оқушылар, үй шаруашылығындағы әйелдер және әртүрлі себептермен жұмыс істемейтін еңбекке қабілетті тұлғалар.

   Өз бетінше  жұмыспен қамтылған тұлғалар – өз бетінше немесе серіктермен және тұрақты негізде жалдамалы жұмысшыларды жалдамайтын тұлғалар.

   Жұмыссыздарға  еңбекті Халықаралық ұйымдастыру  стандартына сай 16 жастағы және  одан үлкен азаматтар:

• жұмысы болмаса;
• жұмыс іздеумен айналысса;
• жұмысқа түсуге дайын болса жатады.

   Ұлттық статистикалық  агенттілігінің зерттеушілерінің  бағалауы бойынша 1999 жылы жұмыссыздықтың  ресми деңгейі 4,1 % -ды құрады, бірақ  «еңбек ресурстарының балансының  болжамына сүйенсек, елдің экономикалық  белсенді тұрғындарының 11 %-ы жұмыссыз болады».

   Толық жұмыспен  қамту кезіндегі жұмыссыздық  деңгейіне анық анықтама беру  қиын және оның бірнеше альтернативті   концепциялары бар. Біреулері  жұмыссыздықтың табиғи деңгейін  бағаның өсуінен пайда болған  жалақы мен инфляция тұрақты немесе мүмкін деңгейде тұруы арқылы есептейді.

   Біршама уақыттан  бері жұмыссыздықтың табиғи деңгейін  жұмыссыздық пайызы тұрақты болатын  деңгейі ретінде анықталады.

  Келесілері жұмыссыздқтың  табиғи деңгейі бос тұрған  жұмыс орындары саны мен жұмыссыздар  саны тең болған деңгейі ретінде анықтайды. Үшіншілері жұмыссыздықтың табиғи деңгейін фрикциалық жұмыссыздық пен құрылымдық жұмыссыздықтың қосыныдысы ретінде анықтайды.

   Табиғи жұмыссыздық  деңгейі жасырын жұмыссыздықты  есепке алмаса төмендейді, оған  ақысыз демалысқа шыққан және толық емес жұмыспен қамтылған тұлғалар жатады.

 

1 Қауіпсіздік ережесі

   1.1 Компьютерлік  техника қауіпсіздік ережелері

      Компьютерлік  техника  кабинетінде  жұмыс   жасау  кезінде  техника   қауіпсіздігін  сақтау  студенттер  мен  оқытушылардың  негізгі  міндеттері болып  табылады.

  Аталған   міндеттерді орындауда  студент  төмендегідей:

1. жалпы;
2. дербес компьютерде жұмыс  жасау  алдындағы;
3. жұмыс  жасау  кезіндегі ;
4. апаттық  жағдайдағы;
5. жұмыс  соңындағы  талаптар мен  ережелерді  білуге  тиіс.

2. Жалпы техника қауіпсіздігінің ережелеріне қойылатын талаптар  төмендегіше:

- Компьютерді  токқа   қосатын  сымдарға, қос  тілді   розеткілерге,  штеккерлерге  тиісуге   және  жабдықтарды  оқытушылардың   рұқсатынсыз  жылжытуға  тиым  салынады.

- Оқытушылардың   рұқсатынсыз сыныптан  шығуға  және  кіруге  болмайды.

- Дербес компютерді  су  қолмен  және  су  киіммен   жұмыс істеуге  болмайды.

- Дербес  компьютердің  жанына  портфельдер, сумкалар,  кітаптар  қоюға  тиым  салынады.Үстелде   қалам  мен  дәптер  ғана  болуға  тиіс

- Компьютерлік  сыныпта   жүгіруге, ойнауға, жанындағы   құрбыларын  алаңдатуға, бөгде   жұмыстармен  шұғылдануға   тиым  салынады.

      1.3 Дербес  компьютермен  жұмыс   жасау алдындағы  қауіпсіздік   ережесінің талаптары:

    - Дербес  компьютерді іске  қосу  кезінде  оның  сыртқы  қорабының  дұрыс  жұмыс  жасап  тұрғандығына   және  сымдардың  қатесіз  жалғанғандығына  көз  жеткізу  керек.

     Студенттердің  дербес  компьютермен  жұмыс   жасау кезіндегі   техника   қауіпсіздігінің  ережесіне қойылатын талаптар:

   - ЭВМ – мен  жұмыс  кезінде  көзді   экраннан  60-70 см  қашықтыққа  ұстау   керек.

   -  Сыныпқа   кірушілермен  орнынан тұрмай  амандасуға  болады.

   - Электр  тогымен   зақымданған  жағдайда  алғашқы   дәрігерлік  көмек көрсету  тәсілдерін, өрт  сөндіру  құралдары  жұмыс  істеуді  және   өрт сөндіру  тәсілдерін  білу  қажет.

 

 

 

    

 

 

    

       1-сурет                                    2-сурет                                  3-сурет

   1.4 Апаттық   жағдайда  техника  қауіпсіздігі   ережелеріне  қойылатын  талаптар:

- Жұмыс  жасап   отырған  кезде  дербес  компьютерден  ақау  табылса немесе  күйік   иісі  шықса , өзгеше  дыбыс   пайда  болса, онда  машинамен   жұмыс  тоқтатып, мұғалімге   хабарлау  керек.

- Өрт  сөндіруге  көмек  көрсету  қажет.

- Электр  тогымен   зақымданған  адамға алғашқы   көмек  көрсетуді  білу  керек.

- Компьютерлік  сыныпта   өртті  сумен  сөндіруге   болмайтындығын  білуің  қажет.  Оған  құм  және  тағы  басқа   өрт  сөндіргіш  құрал   жабдықтарын  пайдалануға  болады.

- Электр  тогының   әсерімен  зақымданған  адамды  су  қолмен  ұстауға  болмайтындығын  білу  қажет.Оны  әртүрлі   материалдарды  ( электр тогы  сымынан  басқа)   пайдалану   арқылы  босатып  алуға  болады.

    1.5 Дербес  компьютерде  жұмысты  аяқтаған  кездегі  техника  қауіпсіздігі ережелері  талаптары:

    - Оқытушылардың   нұсқауы  бойынша  аппаратты   өшіру.

    -  Жұмыс   орнын ретке келтіру .

    - Электр  тогымен   зақымданған  жағдайда алғашқы   дәрігерлік көмек көрсету.

Студент компьютермен  жұмыс  жасау   барысында  электр  тогымен  зақымданған  жағдайдағы  алғашқы  дәрігерлік  көмек  көрсетудің төмендегі  берілген  әрекеттеріне  назар  аудару:

• Токты  өшіру ( щиттағы ( қалқанды) батырманы басу арқылы) .
• Зақымданушыны ток  әсерінен ( сымнан) босату.
• Дәрігер  шақыру.
• Зақымданушыны  қарап  шығып, оның  алған  жарақатына байланысты

көмек  көрсеу.

 Күйген жағдайда:

    - ауырғанда  сездірмейтін  дәрілер (анальгин, валерион)  беру  керек.

    - Күйген  жерге  арнайы  май  жағу керек.

    - Зақымданған жерге  суық су құю.

    - Алдын- ала   жараланған, микробтар  түспес  үшін мөлдір жұқа  қағазбен (целофанмен) орау.

Есінен  танып  қалған  жағдайда:

   - Зақымданушыны   жауырынмен  тегіс жерге  жатқызып,  басын  бір  жағына  қаратып  , қырымен орналастыру  керек.

Тыныс  алысы  тоқтаған  жағдайда:

  - ауызды  ашып  тілдің  орналасу  жағдайын  тексеру   керек,  егер  тіл  күрмеліп  қалған  болса,  оны  қолмен  дұрыс  қалпына келтіру қажет.

  - Дем   алыс  жағдайына  келгенге  дейін,  қолдан  демалдыру ( ауызбен, ауызға)  немесе  дәрігер   келгенге  дейін,  жаттығулар жасау.

    1.6 Шаршаған  жағдайда  қолданылатын  жаттығулар:

   - Студент компьютермен   жұмыс  жасай отырып шаршаған  жағдайда  төмендегі келтірілген   жаттығуларды  пайдалану  қажет.

-  Шаршаған  кездегі  көздің  қарау  бағытын өзгерту ( ауыстыру ) алысқа, жақынға,  оңға, солға, жоғары,  төмен  қарау.Сағат  тілінің  бағытымен  керісінше  көзді  айналдыру  қозғалыс  жасау.Көзді  қолмен жауып  1-1,5 минут отыру.

 

                            

 

 

 

 

 

 

 

4-сурет. Көз  жаттығулары

 

2. Негізгі бөлім

   

2.1 Еңбек өнімділігі

Еңбек Өнімділігі - алынған өнім көлемінің оны дайындауға жұмсалған еңбекке қатынасы (еңбектің өндіріс үдерісіндегі тиімділігі). Уақыт өлшемінде өндірілген өнімнің мөлшерімен (өндіріммен) немесе өнім өлшеміне жұмсалған уақыт шығынымен (еңбек сыйымдылығымен) тұлғаланады. Жеке және қоғамдық еңбек өнімділігі түрлеріне бөлінеді. Біріншісі нақты еңбек шығынын, екіншісі нақты және өткендегі (затандырылған) еңбек шығынын көрсетеді.  

Өнімді өндіруге жұмсалған шығындар жанды еңбек шығындары менөндіріс құрал-жабдықтарының шығындарынан тұрады. Ал соңғыларда, өз уақытында, соларды жасауға жұмсалған еңбек шығындары болып табылған. Сондықтан экономикалық теорияда өнімніңқандайына болмасын жанды (нақты) және зат түріндегі еңбек жұмсалады деп тұжырымдалады. Өткен (зат түріндегі) еңбек білім, информация т.с.с. түрде жинақталады. 
Өнімділік — осы жүйенің берілген уақыт мерзімінде өндірген өнімдерінің сол мерзімде жасалған, немесе еңдірілген өнімдер үшін тұтынылған ресурстардың санына арақатынасы. Егер ресурстардың аталған бір түрінің (еңбек, капитал, қуат, информация, материалдар) өнімділігін есептеу қажет болса, онда бұл есеп өнімділіктің жеке көрсеткіші болып табылады. Мысалы:

        ЕӨ = Өнім көлемі/Тірі еңбек шығындары

Басқа көп түсініктер сияқты, өнімділік тиімділіктің көрсеткіштер жүйесін құруымен бірге көптеген сан көрсеткіштермен белгіленеді. Өнімділіктің' шағын және кең мағынасы болады. Өнімділіктің шағын мағынасы деп, өндірістің негізгі мақсатына көзқарас бағыты нан өндірістік процестің тиімділігін сипаттайтын, бір көрсеткіш түсініледі. Негізгі мақсат осы өндірістік процестентыс өткізілуге тағайындалған енімдермен және бір немесе бірнеше негізгі ресурстардың арасалмағы түрін алады. Бұндайкөрсеткіште өндіріс шарттары (тапсырманың уақытында орындалуы, жұмысшылардың жарақаттарының саны және басқалар) көрсетілмейді. 
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар. 
Біріншіге өнімділіктің статикалық коэффициенттері жатады. Бұл жабайы тілмен айтсақ, белгілі уақыт мерзімінде жасалғаншығындардын өлшеміне бөлінген өнімнің өлшемі. 
Екіншіге өнімділіктің динамикалық индексі жатады. Бұл өткен мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффициентіне бөлінген, белгілі мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффициенті. 
Егер әңгіме ресурстардың бір түрі туралы болса (еңбек, капитал, қуат, информация, материалдар) — бұл өнімділіктің жекекөрсеткіші (немесе ішінара өнімділіктің көрсеткіші). Еңбек өнімділігінің жеке көрсеткішінің формуласы:

ЕӨ = Өнім көлемі / Жанды еңбек шығындары

Бұның көп тараған  формалары:

• еңбектің бір сағатында немесе ақы төленген бір сағатта шығарылған өнім;
• еңбек еткен бір адамның шығарғаны.

Өнімділіктің жеке көрсеткіштері өндіріс процесінің тиімділігіне жалпы сипаттама береді, бірақ көбінесе әр түрлі бағытталған болмаса да, сонда да динамикасы ұқсамайтын. Мысалы, капитал қайтарымы темендейді, ал материал қайтарымы өседі:

Капитал қайтарымы = - Өнім көлемі / Негізгі капитал  шығындар

 

Материал  қайтарымы = - Өнім көлемі / Агымаагы материалдық  шығындар

Көпфакторлы еңбек өнімділігі көрсеткішінің бөлімінде мыналар болады:

• ағымдағы шығындар (жұмысшы күшіне, шикізат, материалдар сатып алуға т.б.);
• аралас бағалау (осы және басқалар).

Еңбек өнімділігінң көпфакторлық және жалпы көрсеткіштерін есептеудің бастапқы формуласының түрі:

МФ = Q / f(x)

 

немесе:

МФ = ΔМФ / МФ¤

Бұнда x — МФ көрсеткішін есептегенде есепке алынатын факторлар; 
Өнімділікті жоғарылату басқару процесіне және өнімді, немесе, еңбекті өзгерту (қайта жасау) процестеріне кірісудің нәтижесі болып табылады. Төменде аталған жағдайлардың (шарттардың) жеке біреуі (қандайы болмасын) орын алса, онда өнімділік өседі: