Ақшаның даму кезеңдері

1. Ақшаның есеп айырысудағы айналымы – бұл айналым тауар немесе қызметтерді пайдалану кезінде есеп айырысуға көмектеседі.
2. Ақшаның несиелік айналымы – бұл айналым несие беру және оны қайтару процесіне қызмет көрсетеді.
3. Ақшаның қаржылық айналымы – бұл айналым шаруашылықтың қаржылық  қарым қатынастарына қызмет көрсетеді.

     Ұлттық банк 2006 жылы Қазақстанның  төлем жүйелерін ғылыми және  техникалық прогресс саласындағы  соңғы жетістіктерге сәйкес онда  әрі жетілдіру мен дамыту, төлемдер  және ақша аударымдары саласындағы  нормативтік – құқықтық актілерді  жетілдіру жұмысын жалғастырды.  Төлем жүйелерінің техникалық  инфрақұрылымын жетілдіру, төлемдер  мониторингі және тәуекелдерді  басқару тетіктерін жетілдіру  жұмысы үнемі жүргізіледі. 

     Халықаралық қаржы ұйымдарымен  және шетелдік орталық банктермен  өзара іс - әрекет шеңберінде жылғы  қыркүйекте Алматы қаласында  Ұлттық банк орталық (ұлттық) банктер  өкілдерінің төлем жүйелері жөнінде  алтыншы кездесуін ұйымдастырып  өткізді. Төлем жүйелері жөніндегі  кездесуге ТМД, Чехия, Польша, Латвия, Түркия, Австрия, Германия, Италия, Жапония елдерінің орталық банктерінің,  сондай – ақ Мемлекетаралық  банктің және Халықаралық есеп  айырысу Банкінің төлемдік және  есеп айырысу жүйелері

- 29 -

жөніндегі комитеттің өкілдері қатысты. Осындай  кездесулер өткізудің мақсаты тәжірибе алмасу және төлем жүйелерінің тиімді жұмыс істеуін және дамуын қамтамасыз ету саласындағы өзекті проблемаларды  және қазіргі заманғы үрдістерді, сондай – ақ орталық (ұлттық) банктер  қызметінің басым бағыттарын бірлесіп талқылау болып табылады. Сондай –  ақ Ұлттық банктің өкілдері Дүниежүзілік Банк (Австралия, Сидней қаласы) ұйымдастырған  «ТМД елдерінің төлем жүйелері және бағалы қағаздарды есептеу жүйесі саласындағы  бастама» деп аталған ІІІ формулаға  қатысты.

     Қазіргі замандағы қоғамда ақша  өте үлкен және алуан түрлі  рөлді атқарады. Ақшаның ролі  жалпы балама түріндегі маңызымен  анықталады, өйткені бұл ролге  айрықша арнайы тауарды бөліп  шығару өндірісі мен айналысының  заңы болып табылады. Ақша тауарларды  айырбастау құралы ретінде әрекет  етеді, ол тауар өндірісімен  үздіксіз байланыста болады. Осы  бастапқы тұғырға сүйене отырып, мынаны сеніммен атап өтуге  болады, яғни ақша дамыған тауарлық  шаруашылықтың ажырамыс бөлігі  болып табылады, ол шаруашылық  өмірдің жағдайына және қоғамда  болып жатқан экономикалық үрдістерге  маңызды түрде және үнемі ықпал  етді. Ақша тауарлар мен қызметтердің  үлкен массасының қозғалысын, сонымен  бірге қаржы – кредит жүйесі  арқылы жеткізушілер мен тұтынушылар  арасында ақша құралдарының қозғалысын  туындатады.

     Мемлекеттер экономикасын ақшалай  – кредиттік реттеудегі ақшаның  рөлі жоғары, онда бұл реттеу  ақшаның монетаристік теориясына  негізделеді. Әрбір елде жыл  сайын орталық банк тарапынан  ақша массасын өлшеудің ақшалай  бағыт – бағдары белгіленеді,  соған сәйкес ақша – кредит  құралдары көмегімен оны реттеу  жүзеге асады. 

- 30 -

Пайдаланған әдебиеттер

1. Ғ.С.Сейтқасымов.

“Ақша, несие, банктер”, – Алматы: Экономика, 2001 ж     

2. Көшенова.Б.

“Ақша, несие, банктер”, – Алматы, 2001ж.

3. Мақыш.С.Б.

“Коммерциялық банктер операциялары”, – Алматы: 2004ж.

4. Мақыш.С.Б.

“Ақша айналысы және несие”, – Алматы: 2004ж.

5. Ысқақова. З.Д.

“Банк ісі”, – Қарағанды, 2005 ж.

6. Ысқақова. З.Д.

“Бағалы қағаздар нарығы”, – Қарағанды, 1998 ж.

7. Актенов.Н.Г., Пессель.М.А

“Денежное обращение” кредит и банк, 1995 ж.

8. Я. А. Дободиной

    “ Денежное обращение” финансы. ЮНИТИ, 1999 ж

9. В. Колесинкова

    “ Банковское дело ”, “ финансы и статистика ”, 1996ж

10. И. И. Повлов

“ Денги, кредит, банк”, - Алматы, Казакхстан, 1994 ж

11. Г. С. Сейітқасымов

“ Денги, кредит, банк ”, – Алматы, Экономика, 1996ж

12. Ілиясов Қ., Құлпыбаев “ Қаржы ”, – Алматы, 2005ж 

13.  В. Д. Мелинков “ Основа финансов ”, - Алматы, 2005 ж

          14. С. С. Сахариев

    “ финансы ”, – Алматы, юредическая литература, 2004 ж

   15.  Романовский. “ финансы ”, учебник для ВУЗ, 2000 ж 

- 31 -