Кәсіпорындағы қаржылық менеджмент

МАЗМҰНЫ

Кіріспе........................................................................................................3

1.Менеджмент  туралы түсінік, оның даму тарихы

1.1 Менеджмент  ұғымы.............................................................................

1.2 Менеджмент  тарихы..............................................................................

2.Қаржылық басқару  және қаржы саясаты

2.1 Қаржы саясатының  мазмұны.................................................................

2.2 Қаржылық басқаруды  ұйымдастыру......................................................

3. Кәсіпорындағы  қаржылық менеджмент

3.1 Менеджменттің  мәні мен бернелері.....................................................

3.2 Менеджерлік қызметтің міндеті............................................................ 

ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................................................

ҚОСЫМШАЛАР...........................................................................................

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................................... 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Кіріспе 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Менеджмент  туралы түсінік, оның даму тарихы.

1.1 «Менеджмент» ұғымы.

Менеджмент- ағылшын тілінен аударғанда,басқару ұғымын білдіреді

Басқару дегеніміз-қоғамдық ұдайы өндірісті нысаналы түрде  үлестіріп отыру.

     Бұрын «Менеджмент» және «Менеджер» ұғымдары қанаушылық анықтаушы ретінде қолданылады.Ал қазір бұл сөздер жалпы бұқаралық мәңге ие болып, адамдардың әлеуметтік  биік дәрежесін, олардың арнайы қызметі түріне жататындығын бейнелейді.

      Соңғы уақытта біздің сөздік қорымызға «менеджер», « менеджмент», «маркетинг» ұғымдары енді. Менеджмент сөзін қазақшаға аударатын болсақ, « басқа біреу арқылы өз мақсатына жету» болып шығады.

   «Менеджмент»  ағылшын сөзі, оның түп төркіні  гректің «манус», яғни, «қол күш»  деген сөзінен шыққан, алғашында  мал бағу саласында қолданылған,  дәлірек айтқанда ат тізгінін ұстау, меңгеру шеберлігін білдірген.Кейіннен бұл атау адм қызметінің саласына ауысып, адамдарды басқарудың және ұйымдастырудың ғылыми- практикалық мәнін білдіретін болды.

      Ағылшын тіліндегі «Оксфордт»  сөздігінде бұл ұғымға мынадай  түсінік беріледі:

1.Адамдармен  қарым-қатынас жасау әдісі, үлгісі.

2.Билік  және басқару өнері

3.Шеберліктің  ерекше түрі және әкімшілік  дағды.

4.Басқару  органы, әкімшілік бөлігі.

     Күнделікті  тұрмыста менеджмент сөзі адамдардың  қызметіне басшылық етумен шұғылданып  өз мақсатына жету мағынасын  білдіреді.

Менеджмент ұғымына  Э.Петерсон мен Э.Плоумен кеңірек  түсінік береді.Бұлар батыстағы  іскерлік әлемге «Бизнес пен менеджментті ұйымдастыру» кітабының авторлары  ретінде танымал.Олардың пікірінше, кең мағынада алғанда, әлеуметтік тұрғыдан қарағанда, менеджмент дегеніміз адамдарға  тән тенденцияда топты қалыптастыру нәтижесінде өрістейтін  техника  немесе тәсіл.

   Басқарудың  жалпы қағидасын осылай атап  көрсетеді.Осыған орай белгілі  бір әлеуметтік топтарға сәйкес  келетін менеджменттің  негізгі  алты түрі тармақталады:

1.Үкімет.Петерсон  мен Плоуменнің пікірінше оның  қызметі барлық жағынан алғанда менеджменттің жалпы анықтамасына сәйкес келеді.

2.Мемлекеттік  менеджмент.Мемлекеттік мекемелерді  ұйымдастыру және сондағы қызметкерлерге  билік жүргізуді жүзеге асыру.

3.Әскери менеджмент.Мемлекеттік  менеджменттің ерекше түрі.Қарулы  күштерді ұйымдастыру және оларға  жетекшілік ету.

4.Құрама одақтық  немесе клубтық менеджмент.Мемлекттік  мекемелердегі сияқты, мұнда да  қызметкерлердің тобының іс-әрекетін  ұйымдастырып, оларға басшылық ету  қажет.

5.Бизнес- менеджмент.Үкіметтіктен  және мемлекеттіктен өзгеше менеджменттің  ерекше түрі.

6.Мемлекеттік  меншіктегі менеджмент.Бизнес- менеджменттінің арнайы түрі.Жекеменшік іскерлік кәсіпорын функциясымен қоса, мқнде мұнда менеджмент сипатына мемлекеттік және әлеуметтік проблемалар мен ой-пікірлерде ықпал етеді.

Менеджмент- нарықтық экономика жағдайында өндірісті тиімді басқарудың теориясы мен практикасы.

 Менеджмент-нақты  жүйеге асыру үшін кәсіпорын  жұмысын басқаруға байланысты  адамдар қызметінің түрі.

Белгілі Американ экономисті В.В.Леонтьевтің анықтамасы бойынша: «Менеджмент – өнім, технология, өндірісті ұйымдастыру,басқару еңбегі,әлеуметтік қатынас саласында жаңарту,инновациялау,жаңалық  енгізу мақсатында фирмаларды, компанияларды  тиімді басқару принціптерінің, тәсілдері  мен формаларының жиынтығы».

   Қазіргі  кезде менеджмент жоспарлау функциясы  мазмұнының өзгеруімен, фактілерді жан-жақты зерттеумен, кәсіпорындардың ойдағыдай іс-әрекетімен, басқаруды түпкі нәтижесіне қарай ұйымдастырумен,дамыған теориясымен және маркетинг практикасымен, жаңа технологияны жасаумен, адам факторын жандандыратын шешімдер қабылдауымен сипатталады.

  Менеджменттің  бастапқы ұғымы- бұл басшылық.

Іскер кәсіпорындар тек өз органдары, яғни басшылар немесе менеджмент арқылы ғана әрекет ете  алады.

  Менеджменттегі  басты нәрсе- қзіне кәсіпорын  мүддесіне жауап беретін мақсаттар  қою.Ескі стильдегі кәсіпорын  басшыларынан менеджерлердің түбегейлі  өзгешелігі де осында.

  Менеджменттің  тағы бір анықтамасына сәйкес  оның жұмыс істеу міндетіне  жататыны- қолда бар адами және материалдық ресурстар негізінде кәсіпорын құру.

   Кәсіпорын  ең сапалы, әрі бағасы біршама  арзан тауарларды шығаруы   немесе бәсекелестеріне қарағанда  ең тәуір қызмет көрсете алуы  тиіс.

  Менеджменттің  міндетіне, басшылық етуіне, жаңа нарықтарды игеруіне  жұртшылықтың мұқтаждығын қанағаттандыру жатады.Егер кәсіпорын нашар әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес,басшыларын ауыстырады.Сонымен, ұжым жұмысын ұйымдастырғанда,олардың жұмысын жандандыру ,әрі тиімділігін  арттыруды көздеу қажет.

Сонымен, менеджменттің  екі ұғымы бар.

 Бірінші ұғым.Менеджмент- бұл басқару, басшылық ету органы.

Екінші  ұғым.Менеджмент- бұл адамдарды басқару әрекеті. 
 

1.2 Менеджменттің тарихы.

Менеджмент- дәстүрлерді, тарихты, тұжырымдарды, институттарды, теория мен практиканы қамтитын бүкіл адам мәдениетінің элементі.Бұл талассыз дәлелденген қағида.Өйткені тиімді басқару қағидасы адамдарды ұйымдастыру басталған мезетте пайда болды.

  Басқару  практикасы да ұйымдастыру секілді  өте ертеде қалыптасты.Басқару  ісін жетілдіруге мыңдаған жылдар  бойы қажырлы еңбекпен оны  тиімді ұйымдастыру қажет болды,  бұған өз уағында ең озық  ақыл-ой жетістіктері жұмсалды.Біздің  заманымызға дейінгі үшінші мың  жылдықта саз балшықтан істелген  табличкаларда көне жүйелердің  коммерциялық келісімдері мен  заңдары туралы деректер жазылған.Мұның  өзі оларда басқару практикасының  болғандығын дәлелдейді.

   Көне  египеттіктер(мысырлықтар) бізге жазбаша ескерткіштер қалдырады.Онда да басқарутуралы әңгіме болады. Осыдан 4 мың жыл бұрын жазылған « Птаххотепа үйретуі»  кітабында қазіргі басқарушылар үшін әлі күнге мәнін жоғалтпаған мынадай ойлар айтылады:

«Егер сен басшы  болсаң байсалды бол.Өтініш айта келген адам саған ойдағысын айтып біткенше сөзін бөлме.Бақытсыздыққа тап  болған адам, өз мәселесін дұрыс шешкеннен гөрі, ақтарыла сөйлеп, іштегі шерін тарқатқанды жөн санайды.

  Еңбекті  басқару проблемасына  көне гректерде  көңіл бөлді.Платон еңбек бөлінісін  жұмыс түрлеріне қарай мамандандырудың  қажеттілігі  туралы пікір  айтты. Сократ басқаруды іс- әрекеттің  (мемлекетті, еңбекті, сауданы, әскерлерді басқару) ерекше саласы ретінде қарастырып, ол да осындай пікірді, адамды өз орнына қоюды, сөйтіп оларға берілген тапсырманың орындалуын талап етуді жақтайды.

   Көне  римдіктерде мемлекеттік басқару  жүйесіндегі қызмет сатысында  төмен шенділердің жоғарғы шенділерге  бағыну тәртібі енгізілген.Жер  қожасы өзінің басқарушысына  бір жылдық жазбаша жұмыс жоспарын  беріп, міндетті айқын қоюы, белгіленген  жоспарды нәтижесімен үнемі салыстырып  отыруы, талдауы және қорытынды  жасауы тиіс. Әсіресе, жедел түрде  басқаруға ерекше көңіл бөлген.

   Басқарудың  теориясы мен практикасының дамуын  қарастыра отырып, бірнеше тарихи  кезеңдерді  атап өтуге болады:

1. Ерте кезең б.з.д 9-7 мың жылдан ХVIII ғ.
2. Индустриялық кезең ( 1776-1890 ж.)
3. Жүйелеу кезеңі (1856-1960 ж.)
4. Ақпараттық кезең (1960 ж.- қазіргі кезеңге дейін).

 

Басқару жүйесінің басты тұжырымдамалары.

Қазіргі кезде  басқару теориясының  дамуы ғылыми басқару мектебінің өкілдері Ф. Тейлор, Г. Гант, Г. Эмерсон және Г. Фордтың еңбектерімен  тығыз байланыстырылады.

   Ф.Тейлор ғылыми басқаруды міндетті зерттеу, ұдайы сұрыптау және баулу, ақшалай ынталандыру салаларында дамытты. Тейлордың ғылыми басқару жүйесіндегі қағидалары мынадай:

• Қызметкерлерді ғылыми түрде сұрыптау және баулу;
• Еңбекке мамандандыру;
• Еңбекақыда ынталандыру жүйесін қолдану;
• Жауапкершіліктің әділетті арттырылуы.

Г.Эмерсон өз еңбегінде «Өнімділіктің 12 қағидасы» деп аталатын кәсіпорынды басқаруды төмендегідей белгіледі:

• Әрбір басшы мен қызметкер ұмтылатын дәл тұжырымдалған мақсат;
• Болашақ мақсатты ескере отырып, әрбір процесті талдауға шынайы көңіл бөлу;
• Білікті кеңес беру,арнайы білімділік беделінің маңызы;
• Нақты белгіленген ереже мен тәртіпке бағыну;
• Қызметкерлерге әділ көңіл бөлу;
• Дер кезінде, әрі сенімді есеп беру;
• Ұйым қызметін мұқият және жедел басқару;
• Көрсеткіштер мен жұмыс кестелері;
• Уақыт, күш-қуат пен шығындарды үйлесімді ұштастыра білу;
• Операциялар көрсеткішін жасау;
• Ереже мен жазбаша нұсқауларды қолдану;
• Еңбек өнімділігін арттыру үшін сыйақы төлеу.

Г. Эмерсон алғашқы  болып өндіріс пен басқаруды  ұйымдастырудағы күрделі міндеттерді шешуде әрекеттер қажеттілігін және ұтымды ету ұғымын енгізді.

  Г.Форд өндірісті ұйымдастырудағы «Тейлор жүйесін» жетілдіре отырып, төмендегідей басқару қағидаларын атап өтті:

• Өндіріс процесі мен сатыларын байланыстыра отырып дәл есептеу мен жоспарлау;
• Қажетті жұмыс пен басқа да ресурстарды әзірлеу;
• Стандартты технология мен механизмдерді қолдану;
• Өндірісті жетілдіру жолдарын үнемі іздестіру.

Аталған ғылыми-практиктер және  басқалардың еңбектері нәтижесінде  басқарудағы « ғылыми қағидалар» тұжырымдамасы осылайша қалыптасып дамыды.