Тағам құрамындағы органикалық заттар

 

 

 

 

Көшпенділердің рухани мәдениеті.

 

 

 

 

• “Мәдениет”деген ұғымның аясы өте кең және көптеген анықтамасы бар.Адам ой санасы мен әрекетінің нәтижесінде туындаған құндылықтарды біз мәдениет дейміз.Мәдениетті кейде материялдық және рухани деп екіге бөлеміз.Көшпенділердің рухани мәдениетінің өз даму ерекшеліктері бар.Ол көшпенділердің тіршілік тіршілік қарекетінің тұрмысының ерекшеліктерінен туындайды.Көшпенділер өз тұрмыс қарекетіне лайықты мәдениет қалыптастырған.Көшпелілердің матерялдық мәдениеті көші қонға ыңғайлап жасалған .Мұндай таза көшпелі мәдениет үлгілеріне біз жиналмалы ,жығып тігуі өте жеңіл кйіз үйді ,ер тұрман, ат әбзелдерін,теріден ағаштан жасалған ыдыс аяқтарын ,бесігін,басқа да тұрмыстық заттарын жатқызамыз.Көшпенділердің рухани мәдениеті тіптен бай.Мал шаруашылығы егіншілікке қарағанда бұқара халықтық барлығы қамтылмайтын ,көшпелілер отырықшыларға қарағанда табиғатқа жақынырақ,сондықтанда ой санасы рухани кіршіксіз таза .Көшпенділерде табиғатқа негізделген дүниетаным ақынжандылық қиялшылдық шығармашылықпен де айналысқан.

 

 

 

 

                             Жиналмалы қар үй

 

 

 

 

• Арабтар жаулап алар тұста көне түркілер мекендеген Тұран жерінде диқаншылықпен мал өсірумен қатар алтын,күміс,жез,темір,қорғасын,өндірген елдің өзіндік мәдениеті болған.Түркі қалаларында тоқымашылық,сауда саттық,пен қол өнер қатар дамыған.Түркілердің (Шаш)Ташкент (Шауғар)Түркістан(Сауран)Отырар Сайрам Тараз,Баласағұн сияқты қалалары Ұлы жібек жолы бойында орналасқандықтан Үнді,Қытай,Вйзантия,мемлекеттерімен сауда саттық жасап тікелей дипломатиялық қатынастар орнатуға жол ашты.Қазақ жерінде жазу,сызу,сақ дәуірінен бастап пайда болған.

 

 

 

 

              Ағаштан жасалған ыдыстар

 

 

 

 

Ағаш және зергерлік бұйымдармен әшекейленіп жасалған ер тұрман

 

 

 

 

• 1960жылы Ертіс өзенінің оң жағынан табылған біздің заманымызға дейінгі V-IV ғ Сақ дәуірінің марал сүйегінен жасалған тұмарда жазу болған .Оны ғалым Алтай Аманжолов оңнан солға қарай “Ақ сықын”(Ақ марал) деп оқыған .
• 1970ж Есік қаласынан табылған Алтын адамның қабірінен жазуы бар күміс тостағант шықты сыртында 2-жолға жазылған 26 таңба бар.

     

 

 

 

 

          Көне қалалар

 

 

 

 

Түркістан

 

 

 

 

Отырардың көне орындары

 

 

 

 

 

 

 

• Түркі халықтары ислам діні енген кезден бастап ( VIII-XII ғ) араб әліпбиінде қолдана бастайды.Түркі дәуірінде қалған атақты “Күлтегін” “Білгге қаған” сияқты тасқа жазылған дастандар қазақ тіліне аударылып ,біздің қолымызға тиіп отыр.

 

 

 

 

 

  Күлтегін

 

 

 

 

    Тоны көк

 

 

 

 

 

 

 

• Көшпелі өмірге байланысты мал шаруашылығының және табиғаттың ерекшеліктері ескеріліп отырған,көшпелілер өздері өмір сүрген кеңестің төрт бұрышын тек жазда жайлауы қыста қыстауы ,мал жағдай үшін біліп қана қоймай ,өздерімен көрші жатқан мемлекеттермен байланыс қарым қатынас жасауда да ,соғыс іс әрекетінде де географиялық бағдарлау жасай білген.